Ngrehinat e reja

Diku nga vitet 1962 – 1966 fillon të rritet numri i ndërtimit të shtëpive të reja, ku do të lajmërohet gërshetimi i ndërtimit të arkitetkurës se vjetër ballkanike me tipare orientale dhe arkitekturës me elemente të reja të ndërtimit të ubanizimit socialist.

Në tërë vendbanimet e trevës sonë, posaçërishtë ata në rrafshirë, prezent do të jetë ndërtimi i “ shtëpive në g-e”. Këto shtëpi karakterizohen me ndërtim ne etazhë përdhese dhe bodrum të pjesërishëm e të thelluar. Kthina në këtë objekt janë këto: dhoma kryesore për qëndrim ditorë me dhoma të tjera, korridorin të gjatë e të gjërë në fund të së cilit gjendet banjoja dh ene pjesën hyrëse të shtëpisë ka një terasë të gjerë formë katrore, të hapur e të rrethuar me parapet të plotë.

Ne vitet e ndërtimit të objekteve përdhese dallohet edhe përdorimi i materialit ndërtimor më të qëndrueshëm e më të fortë nga ai që ishte më parë. Fillojnë të përdoren për ndërtime tullat e pjekura, llaqi i cimentos dhe ai gëlqeror. Nga jasht shtpëitë suvatosen dhe ngjyrosen me ngjyra të ndryshme si: të gjelbërtë, okeri, vjollcë e mbyllur etj. Këto shtëpi të ndërtuara pas luftës rreth viteve të 60`ta cilësohen si më ekonomike, funksionale, estetike dhe më të lehta për mirëmbajte.

Nga këndvështrimi urbanistik në rregullim të hapësirës sidomos në zonat e banimit do të vazhdojë ende ndërtimi stihik i ngrehinave për banim i shprehur në frymë individuale. Kështu rreth viteve të 70`ta lajmërohet ndërtimi i organizuar i shtëpive sidomos në rrugën 15 Nëntori dhe Vasa Smajeviq (në stacionin hekurudhorë). Këto shtëpi të ndërtimit të ri janë të vendosura në mesin e ngastrës, të larguara sipas normativave të projektimit nga rruga e nga fqinjtë, në lartësi të etazhitetit dhe orientimit të njejtë sikurse edhe me një arkitekturë të njejtë e të përsëritur të objekteve. Një pamje të mrekullueshme i japin oborret e rregulluara bukur me mure rrethuese, me pjesë të gjelbëruar e me lule plotë para shtëpisë. Përparësi të këtij gjelbrimi janë të shumta si: të mbrojturit nga pluhuri i krijuar në rrugë, zhurma nga qarkullimi i automjeteve, ndotja e ajrit nga ta, siguria më e madhe e mosdaljes së fëmijëve në rrugë etj.

Pa marrë parasysh mos përfshirjen me plane urbanistike në vendbanime tona, rregullimit të ambientit hapësiror për nevoja të banimit me tërë hapësirat përcjellëse të lira, anë e mbanë vendbanimit të komunës së Preshevës, ndërtohen objekte për banim individual me një arkitekturë moderne dhe me material ndërtimor bashkëkohor dhe me rregullim të mirë të parterit sidomos hyrjes se shtpëisë ku zgjidhet këndi për ndejë e freski dhe pirje te çajit apo të kafës pasdite.

Në ndërtime të reja fillon të aplikohet muratimi i nënkulmeve si hapësirë banimi në numë të madh të objekteve për banim individual pa marrë parasysh karakteristikat e rënies së terrenit. Në mesin e shtëpive të ndërtuara haset tentimi i ruajtjes së arkitekturës së vjetër dhe komponimi i tyre duke iu përshtatë jetës dhe mënyrës së banimit të sotëm. Viteve të fundit fillojnë të ndërtohen objekte për banim në kufi të ngastrave nga rruga me arsyetim që të përdoren përdhesat në lokale afariste apo puntori tjera. Kjo dukuri është prezente si në qytetin e Preshevës, sidomos pranë rrugëve kryesore, si dhe në vendbanime të tjera duke ngushtuar trasat rrugore me pamundësi të zgjerimit në perspektivë dhe qarkullimit të lirë në komunikacion rrugore. 

Në tërë vendbanimet e komunës së Preshevës fillojnë të ndërtohen objekte banimore, për familje të reja me materiale ndërtimore meë bashkëkohore. Ndërtimi i objekteve paraqitet me një plasticitet të theksuar si nga pamja e gabaritit dhe nga zgjidhja e kulmit të objektit, ku për mbulesë kulmi përdoret tegola kanadeze.