|
Dëshmi
për rastin e fshatit Isiuk
Ajaz Memishi lindi më
1931 në fshatin Isiuk. Si fëmijë përjetoi
masakrat që Brigada XVI serbo- maqedonase kreu në këtë
fshat në dhjetor të vitit 1944. Tani jeton në Preshevë
me familjen shumëantarëshe dhe pa kurrfarë të
ardhurash.
Ishte dhjetor i vitit 1944, rrëfen baca Ajaz, si fëmijë
me fëmijët e tjerë isha duke luajtur në oborrin
tonë. Në çast u dëgjuan zëra nga perendimi
dhe pas pak pamë edhe partizanët që si milingona
po na rrethonin fshatin. Them si milingona, ngase ishin në
numë të shumtë.
Më kujtohet një farë Luba i Leranit, që atëherë
ishte komandant i tyre, i cili pasi pa se nuk ka kurrfarë
rreziku ngase shtëpitë i patën lëshuar të
gjithë burrat e fshatit, meqë kishin marrë vesh
se do të rrethoheshim e në fshat patën mbetur vetëm
gratë, pleqtë dhe femijët, ai u thirri personave
të vet: “Dodjite, slobodno, slobodno...” (Ejani
lirisht, lirisht) S`vonoi dhe dhanë urdhërin e parë:
Asnjë fshatarë të mos dalë në oborr të
gjithë në shtëpi! Më vonë pasoi edhe
kontrollimi dhe burgosja e pleqve dhe fëmijëve më
të moshuar ( të gjithë të gjinisë mashkullore).
Familjes sonë i urdhëruan që ta lëshonte shtëpinë
se aty do të vendosej Komanda.
Dhe ashtu u bë. Komanda u vendos në katin e parë
të shtëpisë, kurse në atë përdhesë
u vendosën të burgosurit (kishte edhe nga ata që
i kishin zënë nëpër male duke ikur). Ne u
detyruam të shkonim bashkë me familjet e Bajramit, Selimit
dhe Brahimit në shtëpinë e Hajrizit.
Afër shtëpisë sonë gjendeshin edhe shtëpitë
e Bajramit dhe Zulfiut që shërbenin për torturimin
e burgosurve para ekzekutimit. Ne nuk guxonim të dilnim për
asnjë çastë nga shtëpia, nga frika se do
të na ekzekutonin. Mirëpo, qysh natën e parë
me të dëgjuar muzikën dhe krismat e pushkëve,
unë si fëmijë kureshtar u përvodha disi prej
shtëpisë dhe dola në oborr. Më kujtohet si
sot, se si partizanët i shtinin përdhunisht të
burgosurit të hidhnin vallë me muzikën që
bënin ca romë nga radhët e partizanëve dhe
arrita t`i dalloja edhe ca të burgosur, e këta ishin:
Abdi Zuba, të cilin një natë e vranë bashkë
më gjyshin tim Ramiz Hajdarin, Shefki Hafizin dhe axhen tim,
Qamil Nuhiun. Këta kufoma unë i pashë vetë
një natë kur përsëri u përvodha prej
shtëpisë, e pasi nuk guxoja të eci në këmbë,
ngase identifikimi i siluetës ishte më lehtë, u
detyrova të ecja barkas dhe në një livadh hasa
në katër kufoma. Njërën prej tyre arrita ta
identifikoja, ky ishte gjyshi im, ndërsa të tjerat,
nga masakrimet që u kishin bërë, nuk i njoha.
Kufomat më shtuan frikën se do të më zinin
dhe do të më vritnin edhe mua. Atë natë u
ktheva në shtëpi më i shqetësuar se kurrë
më parë. Këtë e vërejti nëna dhe
më pyeti se ç`ka kisha. Unë i tregova realitetin,
por ajo për të më ngushëlluar më tha
se nuk kam mundur t`i njoha në atë natë kufomat.
Një herë tjetër, kur dola nga shtëpia më
zunë dhe më detyruan që t`u mbushja ujë nga
kroi. Kjo turturë për mua zgjati dy ditë rreshtë.
Torturë nuk ishte vetëm bartja e ujit, por frika se
do të më vrisnin dhe për këta mundohesha që
kjo të mos më gjejë në befasi, por të
jem i përgaditur, mendoja që në momentin kur ndonjë
partizan të ma drejtonte pushkën, unë të merrja
vrapin dhe të humbja gjurmë nëpër mal. Mirëpo
kjo, üër fatin timë nuk ndodhi dhe unë mbeta
i gjallë.
Gjatë dymbëdhjetë ditëve, sa qëndruan,
vinin rregullisht në shtëpinë tonë ( kështu
ndodhi edhe me shtëpitë e tjera) dhe urdhëronin
t`u ziejm kaçamak, e pastaj kërkonin bukë e ujë
të vluar kinse për t`u përgatitur “ushqim”
të burgosurve. Nja dy-tri ditë para se të tërhiqeshin
prej fshatit, partizanët i morën të gjithë
të burgosurit dhe i dërguan në Preshevë. Ndër
të burgosurit ishin edhe dy dajallarët e mi, Rrustemi
e Bajrami, të cilët pasi u liruan (pas gjashtë
javësh) së pari erdhën në shtëpinë
tonë e pastaj shkuan nëpër shtëpitë e
veta. Sipas tregimit të tyre, të burgosurit që
ishin 300 – 400 veta, u dërguan në barakat e monopolit
(vendgrumbullimi i duhanit) të Preshevës. Këta
u mbajtën të burgosur pa kurrfarë vendimi e procedure
gjyqësore.
Brigada u tërhoq pas 12 ditësh duke plaçkitur
çdo gjë të vlefshme. Më kujtohet se ne kishim
30 lopë e disa dhi, prej të cilave na kishte mbetur
vetë një dhi e çalë, kurse të tjerat
(lopat dhe dhitë) na i kishin grabitur. Ata kishin lënë
pas vetes ta masakruan fshatin e tërë. Me të shkuar
ata, ne filluam t`i kërkonim kufomat e njerëzve të
vrarë. Diku rreth 30 metra afër shtëpisë se
Zylfiut në dy gropa kishin qenë të mbuluar me pak
dhe të masakruarit.
Njëherë as që guxuam t`i preknim kufomat, ngase
partizanët kishin urdhëruar të mos prekeshin. Pas
disa ditësh na dhanë lejë për t`i nxjerrur
kufomat. Leja është marrë në Zhegër.
Në nxjerrjen e kufomave kam marrë pjesë edhe unë
dhe disa fëmijë të tjerë, sepse burra nuk
kishte. Në nxerrjen e kufomave shquhej sidomos nëna
e Hazirit, Qazimja, së cilës i ndihmonin Ismaili, Rexha,
por edhe unë, Naip Shabani, Sadriu e pas ditës së
dytë filluan të vinin edhe prej fshatrave të tjera
për të na ndihmuar. Ishte vështirë t`i nxjerrë
kufomat, sepse ato ditë pat rënë shi e gropat sihin
të mbushura me ujë e lloç. Dikush nga ne hynte
në gropë dhe teshat e kufomës i kapte të mbushura
për mullarë dhe ata që ishin lart e ngrinin kufomën
dhe kështu të gjitha kufomat i radhitnim në livadh.
Kufomat ishte vështirë të identifikoheshin, pasi
ato ishin të masakruara.
Më kujtohet se Nuhiu i Caravajkës ia kishin pas nxjerrë
trutë, Sahit Asllanit ia kishin prerë pjesën e
epërme të kokës dhe ia kishin nxjerrë njërin
sy. Në kufomat e tjera vërehej rrebeshi i plumbave,
fyturat e deformuara, prerja e organeve gjenitale, djegia me ujë
valë etj. Këto skena kanë qenë rrëqethëse
sidomos për ne fëmijët., unë për vete
kurrë nuk mund t`i harroj, bile shpesh i shoh edhe në
ëndërr.
Kufomat që ishin nga fshatrat tjera, ata që kishin
mundësi, i merrnin dhe i varrosnin në fshatrat e tyre,
pra në vendëlindje, ndërsa kufomat që mbetën
i varrosën aty në fshat, një pjesë në
një livadh e një pjesë ndër një dardhë.
Varrimi nuk ishte si zakonisht, i varrosnim nga tre – katër
veta në një varr dhe pa dërrasa e zakone tjera.
Kufomat e gjyshit, Avdi Zukës, Ramiz Hajdarit, Shefki Hafizit
e të mixhes Qamil i varrosëm në vendin e vrasjes.
Ishte prekës rasti kur pamë se Rexha ishte vrarë
me katër fëmijët e tij e këso rastesh kishe
edhe nga fshatrat e tjera, si psh. rasti i Lutfiut nga Gruahalia.
Nga këto grupe nxorëm mëtepër se shtatëdhjetë
veta. Ndër ta dhjetë ishin nga fshati Isiuk. Këta
janë:
1. Rexhep Dalipi
2. Rifat Dalipi
3. Mustafë Dalipi
4. Rashit Dalipi
5. Ramadan Dalipi (Rexhepi, Rifat, Mustafa, Rashiti dhe Dalipi
ishin babë e bij.)
6. Murat Avdyli
7. Adem Sylejmani
8. Aziz Sylejmani
9. Memish Nuhiu
10. Qamil Nuhiu
Pasi përfunduam varrimin, filluan të rrëfenin
secili ç`kishte parë dhe dëgjuar. Nga rrëfimet
e bacës Riza dhe bacës Arif, të cilët kishin
shpëtuar nga vdekja e sigurt, kuptuam se ndaj të burgosurve
ishte ushtruar një dhunë e paparë. Nxerrja e të
burgosurve prej shtëpive për te gropat, ku ishte vendi
i vrasjes ishte ndrekur me muzikë e këngë. Ngaj
të burgosurve bëheshin tortura të ndryshme: rraheshin
me drurë, përvëloheshin me ujë valë,
mbyteshin me sëpatë, u nxirrnin sytë me kunja,
i lyenin me kaçamak valë etj.
Të gjitha këto mundime e tortura ndaj të burgosurve,
ne nuk i kishim dëgjuar as parë, sepse ato kryheshin
natën dhe me muzikë. Ato, siç thashë na
i patën rrëfyer baca Riza dhe baca Arif.
|
|
