SHPËRNDAJE

 
Jam shtrirë këtu, në plazhin e një bregdeti të huaj, dhe po e ndjek vrapin e dallgëve të detit. Në këtë orë të ditës, të gjithë banorët e Kretës, si vendas, ashtu dhe të huaj, struken nën çadra dhe pijnë lëngje freskuese, por unë s’ kam mallë as për lëngje, as për uzo, se ato s’ ma shuanin zjarrin që po më vlon në shpirt. Sytë e mi, si langojt që i qepen malit, iu kanë qepur asaj vijës së padukshme që e ndanë Kretën nga Kontinenti dhe orvaten ta matin çdo meter të humnerës që pushon nën lëkurën e detit.
Jo, zoti gjykatës. Dallimi midis humnerës që e ndanë Rethimnon nga Selaniku dhe kësaj tjetrës që keni hapur ju në shpirtin tim ështëshumëi hollë. Madje, aq e hollë, sa mund të konkurojë melëvoren e qepës. Unë mundem të vdes, mos sot, nesër, por padrejtësinë që ma keni bërë nuk ua falë dot.Le të shkojnë vite, le të shkojnë dekada, por do të vijë një ditë kur e vërteta, si anije kosmike, do të ulet në Lëndinën e Rrethit dhe do t’ ua kërkojë adresën.
Edhe dy javë mbushet një vit që s’ kam folur me Fatmirin. Vitin e kaluar ai më sugjeroi ta gjeja një avokat, edhe ate, jo çfardo avokati, po një avokat të ndershëm. Sado që po e gërvisht plagënme thua, nuk po e kuptoj propozimin e tij, se padrejtësia është gjak që nuk falet. Jo një gjykatë e ultë serbe, po asnjë gjykatë e botës, nuk mundet të m’ i kthejë dymbëdhjetë vjetët që kam humbur për ta shpënë në vendamanetin e prindëve të mi. Ajo që i biri i Filanes më tha me gojën e tij se – me deshtë ai, nuk shkeli në Serbi – dëfton qartë se cili prej nesh është serb e cili shqiptar dhe sa shumë e duam njëri tjetrin. Askush, dhe më së paku im atë, nuk më ka detyruar ta ruaj portën e tij me dhunë.Unë vendosa vetë ta bëj atë punë, sepse ishte në interesin e të gjithëve, si të atyre që janë në vendlindje, ashtu dhe atyre që po rriten larg vendlindjes. Të gjithë, sipas Kartës së OKB për Liri e të Drejta të Njeriut, kanë të drejtë të shkojnë e të rrinë në pronën e gjyshit dhe gjyshes së tyre.
Tani po frynë nga pak dhe dallgët, të përzjera megurë e me shkumë, i kanë hipur edhe një cope tjetër të plazhit. Ҫuditërisht, rrokullisjet e tyre murmuritëse nuk po më bëjnë përshtypje. Për mua, Kreta ka qenë dhe do të mbetet një lundër e lidhur në cep të detit, të cilën herë e rrahin erërat, herë e përcëllon dielli.
Edhe unë po – gomar. Në vend se ta bleja një biletë e të bridhja nëpër Jandia, Korraleho apo Puerto del Carmen, kam ardhur në këtë ishull ku kryqëzohen mitet me realitetin dhe vetë, me dorën time, po i shkruaj faqet e zeza të kësaj kronike familjare. Ku ta dijsh? As vetë s’ e kam të qartë, nësezotat janë ata që na kanë shpikur neve apo ne jemi ata që i kemi shpikur zotat?!.Ne, për t’ i veshur djallëzitë tona me rroba të mëndafshta, ua kemi ngjitur zotave të gjitha cilësitë dhe vesveset tona. Fjala vjen,Zeusine kemi bërë dinak, shpirtkazmë e të gatshëm ta vrasë babanë e vet. Tamam si heronjtë e romaneve socrealiste… Herën e kemi bërë të dobët, nevrotike… Se grate janë të poshtra, kapriçoze… Thetisin e kemi bërë të urtë, të arsyeshëm… Premetheun – bëmirës… Pandorën e kemi bëtë të kotë e të pabindur… Ndërsa Afërditën, perëndeshën e bukurisë, e kemi skalitur si të pabesë, sepse edhe evolucioni ynë është i mbushur me gënjeshtra, tradhëtira e marrëdhënie jashtmartesore.
Përse, vallë, nga të gjithë ishujt e botës, e zgjodha këtë vend për ta prekur të shkuarën? Përse duhet ta kujtoj Edipin, Jokastëndhe bijët e tyre, që me çdo kusht duhej të vrisnin njëri tjetrin?Unë mundesha të shkoja në Qipro, Majorka, Lanzarote apo Fuerteventura, por kam ardhur këtu, sepse ky ishull m’ i kujton dramaturgët e Greqisë së Moçme– dhe të gjithë herojt e heroinat e tyre – që e sakrifikuan veten për ta prekur drejtësinë.As tani, në këtë orë të ditës, s’ e kam të qartë, nëse ne, njerëzit, vërtet jemi faqe të pashkruara të letrës,apo posedojmë diçka të fshehtë, diçka të panjohur, që është më e fortë se arsyeja.Për ca shkaqe të çuditshme,unë kam filluar të besoj se në gjakun tonë, bashk meeshtrat dhe mishin me të cilët na ka ndërtuar natyra, paraziton edhe një substancë e tretë të cilën s’ e ka në kontroll askush, madje as ai që është Gjykatësi Ynë i Fundit. Me sa duket, unë, pa qenë i ndërgjegjshëm për egzistencën e saj,kam ardhur të ballafaqohem menjë faqe të errët të të parëve të mi.
Unë s’ duhej të vija këtu, se të gjitha ato që kam marrë nga vendlindja po ma kujtojnë Pandorën dhe sëmundjet që na i ka bërë peshqesh. Në një kohë, kur një fëmijë – si mbesa ime – ëndërron për ta shembur shtëpinë e gjyshit të saj, jeta e humbë domethënien dhe shndërrohet në vdekje, krim. Në një kohë, kur një grua – si zonja Filane–bën çmos për t’ ia xhvatur rrogën burrit të saj për t’ i paisur motrat me ”hedije”, besnikëria familjare vesh rrobat e plaçitjes. Në një kohë kur një burrë – si ai i zonjës Filane – për hir të një sendi që s’ ka nevojë t’ ia them emrin provon ta përvehtësojë edhe evlatin tënd,vëllazëria shndërrohet në ujë. Në një kohë, kur një djalë i ri – si Bobi i Filanes – natë e ditë përpiqet të të gënjejë, të mashtrojë e të të shlyej nga të gjallët, edhe fitorja, qoftë në Gjykatë apo fushë të mejdanit, vesh rrobat e disfatës. Mjerimit. Në vend se të të ngushllojë e të qetësojë në shpirt, ajo të nxitë ta pyesësh veten: Kush avokat i drejton këta brina të dashit?!
Që në familjen time egzistonte një vrasës, e kam ditur me kohë. Ate ma kishte dëftuar im atë, Sali Filani, por pa mburrjen më të vogël. Im gjysh, student i Kolegjit Mbretëror, ishte shumëi kotë. Madje aq i kotë, saqë gjatë pushimeve verore, duke mbushur një ibrik me ujë, e vret një mocanik të vetin mu te dera e Demir Ali Hoxhës. Sikur të mos ishte i jati, një burrë i urtë,dhe ta paguante gjakun, hakmarrja midis familjes tona do të vazhdonte deri më ditë të sotit. Fatlumnisht, pas asaj mynxyre,im gjysh kishte mbledhur mend, ishte martuar dhe kishte zënë një punënë doganën e Llapardincës, ku kishte shërbyer deri në vitin 1912. Atë çast që shtete ballkanike e kishin sulmuar Turqinëishte zhdukur edhe ai në valët t luftës.
Atbotë im atë ishte foshnjë. Ai s’ e mbante mend as hyrjen e Ushtrisë Serbe, as ikjen e shqiptarëve drejt Selanikut, as kthimin e të jëmës teprapa. Ҫuditërisht, ajo që gjithmonë i vinte ndër mend dhe ma dëftonte mua, ishte – i vrari. Ai kurrë s’ ia kishte mësuar emrin e tij, por gjithmonë e pyeste veten – a ishte i martuar ai burrë dhe, nëse kishte lënë ndonjë djalë apo vajzë. Ai vetë s’ ishte krenar për atë që kishte ndodhur dhe, pa dashur të ndikonte te mua, e kalonte atë temë në heshtje. Im atë fliste për gjyshin,me të cilin ishte rritur dhe kishte mësuar të shartonte pemë e të kultivontre hardhi. Edhe gjyshi e kishte mbaruar Kolegjin Mbretëror dhe i kishte shërbyer Turqisë deri në penzion, por kurr s’ kishte marrë mund të ikte në Turqi.
Im atë s’ ishte i turpshëm, por iu shmangej njerëzve dhe rrallë se ndërronte ndonjë fjalë medikë. Tërë ditën rrinte në kopësht, mbillte kaça, shartonte trëndafile, thurte gardhedhe kujdesej për pronën që ia kishin lënë të parët. Verës, kur vinte vapa,të gjithë zinim vend nën degët e një arretë madhe, që gjendej përskaj murit të agës Idriz, Idriz Mullinxhiut, dhe kuvendonim për ato që kishin qenë. Im atë, bashk me kushërinjtë e tij, kishte qenë nacionalist dhe, menjëherë pas thirrjes së Mbrojtjes Kombëtare, natë për natë kishte dalë te Udha e Frengut për ta ruajtur kufirin.
” As sot nuk e di pse dilshe,” e ngacmonte nëna.” Me thonë që kishe pushkë e mund ta vrisje ndoni shka – hajde hajde. Po ti pushkë nuk dojshe me blejtë, kurse natën, kur vike vakti me dalë teUdha e Frengut, e mirshe ni sakicë me veti.A ruhet kufini me sakicë?”
“ Unë s’ kom dashtë me vra askond,” thonte ai. Goxha i mllefosur. ” Po te Udha e Frengit kom dalë, se aty u konë kufini jonë, kufini i Shipnisë. I pata kallxu edhe Malës, edhe Idrizit, edhe agës Muharrem, se me vra njeri s’ mujtna, po me e pa dikond që po më vret, e kishna mbytë me sakicë.”
” Qebesa, i mbyte,” e pickonte nëna. ” Hinënshkijet pa asni therrë në komë dhe s’ na lanë as nga dy dhi te shpija.”
“ Ҫashtundodhë kur s’ ki hyqymet,” thonte ai. ” Për çato pi thom ktij të madhit me shku në shkollë e m’ i çelë sytë. Pi foli edhe atij qetrit, po ai ka qillu merhum. Do ta çoj te hafëz Lutfia.”

15.
Ishte ditë e hënë, njëzet e dy prill 2013, kur unë, pasi ia dërgova faqes elektronike të Preshevës një kapitull të ri të rrëfimit ”Pulëbardha krahthyer”, vajta në agjensinë turistike dhe e porosita një vajtje – ardhje për në Shkup.
Kishin kaluar thuajse pesë vjet dhe unë, pas marrëzive që kisha përjetuar herën e kaluar, s’ isha shumë i prirur të shkilja në shtëpinë e vëllaut të ndjerë. Po ja që ishin nja dhjetë arsye ta zbusja zemrën dhe të mos mbaja hidhërim. Më në fund, Bobi, i biri i Filanës, kishte krijuar familje, ishte bërë djalë i mirë dhe, për herë të parë, pas njëzet e kusur vitesh, kishte vendosur ta pastronte ”bahçen” e tim ati nga shkurret, kaçat, shkozat dhe akacjet që e kishin pushtuar. Sikur t’ ishte një nip tjetër, ai s’ do të priste 25 vjet për ta pastruar kopshtin e gjyshit, por ai ishte djalë i lazdëruar dhe fitonte më mirë nga ato motrat që i kishte fsheur diku, në një shtëpi private, dhe natë për natë duhej t’ i shiste për pare. Kryesorja, unë s’ kisha nevojë të rrija në shtëpinë e tyre. Mua më duhej vetëm një dhomë e asaj shtëpisë përdhese ku ishin plakur prindërit e mi dhe – pastaj, pasi të mbaroja punë – të kthehesha në Suedi.
Kjo s’ do të thotë se s’ kisha mallë për nipërit, mbesat apo fqinjët e mi. Përkundrazi, i lodhur nga puna që kisha bërë gjatë dimërit, memzi prisja ta kërceja pragun e derës dhe të filloja me ndonjë punë fizike.Mjerisht, isha i detytuar t’ u jepja prioritet ca gjërave që ishin të ngutshme dhe duheshin bërë përnjeherë. Para së gjithash, kisha dëshirë ta njoftoja të djalin e Filanes se çka duhej të bënte një ditë, kur unë do t’ ikja n’ atë botë. Ata katër tjerët, dy motrat e vëllezërit e mi, kishin vdekur, por të gjithë kishin lënë pas vedi ca pasardhës të gjinisë femërore e mashkullore.
Isha shumë i lumtur që do bënim diçka konkrete, diçka që ishte në shërbim të të gjithëve dhe, veçanërisht, në shërbim të tre djemve të vëllaut më të vogël, që s’ kishin patur mundësi kurrë të shkonin në vendlindje. Në dorë të parë do ta pastronim kopshtin nga shkozat, blirët dhe ferrat që e kishin mbuluar. Pastaj do ta gjenim një mjeshtër dhe do ta rregullonim shtëpinë. Në fund, pasi t’ i thërrisja të vinin edhe të lartpërmendurit, do ta organizonim një festë të përbashkët n’ oborr dhe do t’ ia dorëzoja secilit prejt tyre nga një shkresë ku ishte dëshira e fundme e prinderve të mi… Ashtu si ma kishte lënë nëna gjatë qëndrimit të saj në Suedi… Tani që i biri i Filanes ishte martuar dhe kishte fëmij, ai s’ kishte kurrfarë obligimi kundrejt kushërinjëve të tij dhe secili prej tyre duhej të merrte pjesën e tij të përgjegjesisë. Në parantezë po shtoj se, përpos 12 mijë eurove që ishin dedikuar për reparimin e shtëpisë, e kisha marrë edhe projektin e një godine të vogël, që më vonë do të shndërrohej në parashkollore, dhe të cilën duhej ta administronte zoti Bobi.
Mjerisht, ashtu s’ kishte menduar sugari i Filanes.Që nga dita e parë, kur hyra n’ oborr,vura re se në kopshtin e timati ishte bërë kërdi e madhe: arrat ishin prerë, mushmollat ishin sharruar, një pjesë e shpatit ishte hapur dhe Bobi, i përcjellë nga zoti Abdi, vjehrri i tij, më shumë shkretonte se nxirte në dritë.Ҫfaqja që zhvillohej para syve të mi ishte një përsëritje e dhunës që ishte zhvilluar plot dyzet vjet me radhë. Një kohë ishte Bishbishi, vjehrri i tim vëllai… Tani ishte Abdiu, vjehrri itim nipi.
O i Madhi Zot, e pyeta veten. Ҫka dreqin ka ndodhurme familjen time?
Kjo që po dëshmoja s’ ishte veçse një matriarkat i ri. Familja që kishte lënë im atë kishte dalë nga shtrati dhe, në vend se të lulëzonte si tjerat, kishte hyrë nëpër ara si ai lumthi ynë, që dikur rrasej nëpër oborre dhe s’ e gjente rrugën te shtrati.Edhe pse të rritur në të njejtin oborr, unë dhe Bobi s’ kishim asgjë të përbashkët. I rritur e shkolluar në Prishtinë, unë kisha mësuar të jetoj si salmoni. Ajo qenie e fisme e natyrës lindet në ndonjë pus të cekët mali dhe, njësoj si vëllezërit e tij, e ndjek lumthin teposhtë,sepse ashtu e ka natyrën, deri sa zbret në detë – për pa u ndarë nga vëllezërit e tij, për pa e ngrënë ndonjë peshk më të vogël, dhe kur vjen koha për të dhënë shpirt, turret prapa dhe s’ ka bir nëne, gjegjësisht s’ ka digë, s’ ka ujvarje, që ia pret rrugën… Bobi ishte tjetër njeri.Aisikur është farefis meato arushat e Siberisë – i egër, i pangopur, vehtiak dhe, për ta ruajtur pjellën e tij, është i gatshëm t’ i hajë të gjallë klyshët e tjerëve.
Unë, zoti Gjykatës, deri në vitin e kaluar s’ ua dija as emrin, as postin që kishit.Megjithate, duke u nisur nga emri dhe mbiemri juaj, më duket se jeni shqiptarë.Pa marrë parasysh prejardhjen,mendoj se sa i përket zakoneve dhe traditave, botëkuptimet i kemi të njejta. Pyes veten si do të reagonit ju sikur të ngjiteshit në Depcë dhe ta shihnit zotëri Abdiun, krushkun e kunatës tuaj – gjoja inxhinjer i mbaruar, mysliman i devotshëm, burrë i një zonje të rëndë, tërë kohën melutje në gojë – duke prerë e shkretuar në bahçen e prindit tuaj? Edhe pse? Sepse nipi juaj ka hyrë në një krevat metë bijën e tij. Dhe jo vetëm kaq. Duke marrë parasysh se po shkonim kah vera, zoti Abdiu, bashk meatë kodosh-dhëndrrin e tij,e krifnin barin, i zaptonin pengesat, se pas verës do vinte vjeshta dhe dikush duhej t’ i mblidhte ato arrat, vodhëzat e gështenjat që rrokulliseshin teposhtë. Nëse i bënin përgaditjet me kohë, s’ kishte nevojë të lodheshin.
Ҫ’ e vret kokën, o zoti Selman, do thuash. Mirë je në vend të huaj dhe s’ ke pse shqetësohesh për një shpat të mallkuar.
Ajo që thoni – qendron. Është e vërtetë se im atë, Salih Filani, s’ ishte i drejtë kur i nxori ato dy “kopje plani” dhe, në vend se t’ ia dorëzonte atij që e kishte në oborr, shkoi te Sabriu, miku im, dhe e luti të m’ i dërgonte mua. Por ajo ishte e drejta e tij. Ai, para se t’ ikte n’ atë botë, e kishte një dëshirë dhe ate s’ duhej t’ ia merte askush. Më së paku ne, që prore jemi gjallë. Ai gjithësesi që e kishte një shkas dhe atë e kam shtruar gjetiu, në një rrëfim tjetër. Ai e dinte mirë si do të mbaronte kjo pjesë teatrale nëse ia lente ”kopjet” atij që veç kishte rënë në gojë të ulkonjës. Ishte pikërisht dëshira e tij që unë ta zgjidhja këtë lëmsh. Jo – gjyktësit e Republikës së Serbisë. Ishte dëshirë e tij që unë t’ ua caktoj destinin pasardhesve të tij: si atyre që po rriten në vendlindje, ashtu dhe atyre që po rriten larg saj…
Më lejoni të shtoj se ai që nuk ua di vlerën shpatijeve të rrëpinta, nuk ia di vlerën as shkollës ku ka mësuar,as rrugës që ka shkelur, as lisit ku ka pushuar, as fshatit ku është lindur.Ai jeton sinja dy mbesa të mia që më parë hanë bukë me lloj lloj kodoshësh se djersiten në oborrin e gjyshit të tyre. Pajtohem edhe unë me to, se jeta në Zvicër e Gjermani është e lehtë. Njeriu edhe fërkohet nga pak, edhe fiton lekë për të dhënë ryshfete.

16.
Por unë s’ e dhash veten dhe, ndonëse shtatdhjet e sa vjet burrë, ngjitesha ditë për ditë në kopshtin e babait, me një dëshirë të vetme: ta mbarojmë misionin e përbashkët. Brenda kohës pata fatin t’ i takoj edhe disa nga pasardhësit e dajës Isuf, dajallarët e gjyshës time, të cilët s’ i kisha takuar më parë, mikun tim Xhemush Salihun, historian, gjeograf, etnograf, arkeolog e veprimtar të palodhur të Luginës, si dhe zonjën Ardita Behluli, të cilës duhej t’ ia jepja një intervistë pak më të gjatë për Radiotelevizionin lokal. Duke qenë se kjo mundej t’ ishte edhe hera e fundit që po vija në Preshevë, e luta Reshatin, nipin e dajës Isuf, të ma huazonte zyrën e tij për ta shkruar në kompjutër edhe porosinë e funtme të prindërve të mi. Po atë tekst do t’ ia lexoja më vonë edhe Ziadin Isufit. Ziadini është gjallë dhe mund të dëshmojë nëse ka ndonjë gënjeshtër në këto që po shkruaj.
Kështu kaluan tri javët e para. Atë vit bënte ngrohtë dhe çdo pasdite dilnim e prenim nga pak akacje, shkoza, ferra dhe blirë që i kishin hipur shpatit. Thuajse çdo mbrëmje duhej ta qëroja trupin nga ferrat e rriqërat që më ngjiteshin, sepse Bobi dhe motrat e tij kurrë s’ ishin ngjitur në bahçen e gjyshit të tyre. Që nga agu i viteve të 90-ta ata s’ kishin bërë tjetër veçse kishin mrizuar nëpër kafiqe dhe ishin bërë gati për Zvicër. Atje jetonin tezet dhe zemrat e tyre. Për atë parajzë iu qante shpirti. Ajo që e kishin para derës nuk iu bënte aspak përshtypje.
Herë pas here ia kujtoja Bobit se po e kërkoja një mjeshter që ta riparonim shtëpinë përdhese.Kuptohet vetvetiu se ajo s’ i duhej atij, po më duhej mua. Unë, edhe gjatë asaj kohe që ia kisha zënë shtëpinë, kisha nevojë për qetësi, kisha nevojë për një qoshe ku mundesha të shkruaja i qetë. Shtëpia e tim vëllai s’ kishte veçse dy dhoma e një sallon, në të cilin shtyheshim tri familje dhe një fëmi. Kjo, ndërkaq, nuk është kryesorja. Kryesorja është se unë kisha shkuar ta mbaroja punën time dhe s’ mundesha ta mishëroja dëshirën e prinderve të mi për arsyen e thjeshtë se as Filaneja, as i biri, s’e lëviznin një gurë për t’ i nxjerrë plaçkat nga ”shupa”. Kështu e quanin ata shtëpinë ku isha rritur unë dhe motrat e vëllezërit e mi.
Më në fund ikën tri javët e para dhe erdhidita për ta shtyrë biletën. Aeroporti s’ ishte afër dhe çdo përpjekje e jona kushtonte: taksisti që do na çonte në Shkup donte drekë e tridhjetë euro… Nëpunësi që do na i ndërornte eurot donte përqindje… Agjensia e Austriakut donte treqind euro… Të gjithë donin nga pak… Megjithate, s’ e dhamë veten… Hërë pas here më hipnin xhindet, po Valentina më përbente të mos mllefosesha, se i vinte turp nga komshinjtë. Si shqiptare nga Shqipëria që ishte, s’ donte shumë llafe.
Të dytë e kishim nuhatur se, përderisa ne përpiqeshim të flenim, ata tërë natën zhvilloheshin konsultime me Zvicrën. Asgjë s’ guxonte të bëhej pa u pyetur ato shoqet që i kishin rregulluar ”letrat” dhe kishin lloj lloj propozimesh.Të nesërmen vazhdonte avazi i vjetër: kunatës i dhimbte shpina, nusja ishte paqejf, ndërsa Bobi, i shoqëruar nga zoti Abdi,ngjitej shpatit përpjetë. Jo se kishin shumë akacje për të prerë, po atje lart mund të konsultoheshin etë vendosnin për ato që duheshin bërë. Ku ta dijsh tani? Ndoshta edhe ai ishte i ngatërruar n’ ato fije, se si shumë nikoqir e ndiente veten në ”kopshtin” e babës tim. Ai ngjitej e punonte atje thuase dikush e kishte marrë me mëditje. Si shumë i pëlqente të kujdesej për mallin e huaj.
Ju, zoti Gjykatës, do të thoni:
“ Po ç’ faj kam unë n’ atë pjesë absurde?”
Ajo është e vërtetë, zotëri. Po përderisa Serbia gjithnjë gjendet në frigorifer, deklaratat e juaja shkojnë goxha shtrenjtë në pazar. Hahen, dua të them. Se t’ ishte Serbia vend demokratik, Gjykata,në dorë të parë, duhej t’ u lëshonte nga një kopje të gjithë atyre që janë të prekur nga vendimi i saj. Ju, pa marrë parasysh se çka vendosët në Gjykatën e Preshevës,mbetët personazh i panjohur i këtij rrëfimi dhe asnjëri, ama asnjëri nga pasardhesit e Sali Fistekut, nuk morën vesh qe i latë pa brekë në bythë.
Pastaj është intervista. Ajo që një javë rresht u reklamua në Radiotelevizionin e Preshevës dhe të cilën e shikuan shumica e banorëve të saj.Le të supozojmë se deri n’ atë ditë, pra deri në ditën kur u emitua intervista, ju s’ e dinit se kush ishte Selman Fisteku. Po si është e mundur që edhe pas gjithë asaj reklame ju asnjëherë nuk e pyetët veten nga doli ky preshevar që s’ e paskam njohur?! Për të qenë e keqja më e madhe, intervisat ishte goxha e gjatë dhe, mos qofsha gabim, cilido preshevar që e ka ndjekur nja dhjetë minuta, e ka kuptuar se për kend ishte fjala. Apo edhe ju, pasi e kuptuat se kush isha, i mbyllët veshët?
Tani që ju njoftova se unë isha ajo kufoma, të cilën ju, me një nënshkrim dore, e kishit gjuajtur në njërën nga varrezat e shumta të Evropës Perendimore dhe pronën e prindërve të mi ia dorëzuat një qenie që me vite i ka vjedhur, plaçkitur e torturuar prindërit e mi,do të ndalem në një detaj që jo vetëm mua, po dhe çdo lexues të këtyre radhëve, duhet ta interesojë. Edhe pse gjatë kohës së lirë dilja nëpë lagje, rrija me fqinjët e mi, kuvendoja për ato që ishin thënë në intervistë, pija kafe me ta dhe e flisnim për të shkuarën, asnjëri prej tyre nuk mori mund të ma kujtonte se unë, ndonëse shëndosh e mirë, me një vendim që kishit marrë ju në Gjyaktën e Preshevës, unë kisha vdekur qysh në shkurt të vitit 2012. Asnjëri, ama asnjëri nga ata me të cilët pija kafe, nuk më ka dhënë të kuptoja se prezenca ime në oborrin e prinderve të mi ishte ” e çuditshme”. Vetëm zoti B. S. një zotëri burrë dhe komshi i parë, deri sa po kaloja pranë derës së tij, mori guxim dhe më tha sa vijon:
” O Selman! Ai herifi po bën kërdi nëpër kodrën e agës Salë, po badihava e ka. Ai shkoza po pret, po shkozat rriten prapë. Pse, do të thush. Sepse ajo kodër do hyzmet dhe atë hyzmet ia kanë bo dy veç veta: aga Salë dhe nona jote. Ata edhe xhumin e kanë bo ndër vojsa. Ҫeshti ai po do me përvehtësu kodrën, po s’ ka me ja pa hajrin. Këto që po t’ ithom ty, jom i gatshëm t’ i thom edhe në gjyq.”
Ҫfarë mund t’ i thoshja atij zotërie, me të cilin ishim rritur dhe kishim luajtur bashkë? Unë, pak ditë më parë, kisha qenë në Kadastër dhe e kisha pyetur zotin R. si qëndronte puna. Ai më kishte pritur mire me të gjitha nderimet dhe më kishte thënë se prona ynë, me përjashtim të atyre 325 metrave – të cilat, vetë im atë, ia kishte miratuar vëllaut tim, ishte në emër të babës. Tani që për të parën herë po e dëgjoja fjalën “përvehtësim”, ajo sikur nuk më bëri përshtypje, thjesht sepse unë isha akoma gjallë dhe askush s’ mundej të përvehtësonte diçka që iu takonte edhe trashigimtarëve tjerë. Për të qenë e keqja edhe më e madhe, as unë, po as nipërit e mbesat e mia, s’ ishim ngushtë për tokë. Se e punonte dhe e shfrytëzonte ai që jetonte n’ atë oborr, nuk na prishte punë asnjërit.
“ Ajo punë s’ bëhet aq lehtë, o kojshi,” i thash të lartpërmendurit. “Po nëse do ta rregullojë atë cope oborri apo kodre, nuk prish punë. Askush s’ e ka marrë tokën me veti. S’ do ta marrë as ai.”
Këte ia thash pa të keq, gjithnjë në bindje të plotë se shumë shpejt do ta gjenim një mjeshtër, do ta bënim një pazar dhe, sipas fjalëve të atyre që e kishin parë objektin, do ta mbaronim punën për dy tri javë ditë. Unë, Selmani, s’ kisha shkuar atje për t’ i ndarë dhentë e dhitë, po për ta përmbushur një amanet.

( Vazhdon )

Shkruan: Ramadan Rexhepi