Opinion

Zvogëlimi territorial i negociatave

Pas ndarjes së trevave shqiptare në lindje të Kosovës nga negociatat, pason ndarja e veriut të Kosovës nga negociatat.

Shkruan: Albin Kurti

Një vit e gjysmë u bisedua me Serbinë për të ashtuquajturat çështje teknike. Krahas kategorizimit denigrues që iu bë çështjeve aspak teknike, ajo që Serbia duhej ta plotësonte detyrimisht përmes kushtëzimit nga bashkësia ndërkombëtare, u bë temë e bisedimeve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Serbia, duke qenë vetë problemi, u shndërrua në partner për zgjidhje. Dhe, natyrisht, zgjidhje nuk pati. Kufomat shqiptare nuk u kthyen; fati i të pagjeturve nuk u zbardh; Serbia vazhdon të mos pranojë targat e automjeteve të Kosovës; Kosova vazhdon t’i pranojë ato të Serbisë; serbët e Kosovës vazhdojnë të mos paguajnë për energji elektrike; enklavat serbe vazhdojnë të kenë energji pothuajse pa ndërprerje, ndërkohë që në disa fshatra në anamoravë Elektroekonomia e Serbisë e faturon energjinë e KEK-ut!!  

Rezultati i bisedimeve për çështjet teknike ishte praktikisht zero. Mu këtë e donte Serbia. Pra, që të mos ndryshonte gjendja ekzistuese lidhur me ‘çështjet teknike’ sepse pikërisht asisoj i konvenonte Serbisë. Ama, si u bë e mundur kjo? Cili faktor bëri që rezultati i bisedimeve të përputhet me qëllimin e Serbisë? Faktori që mungonte. Faktori forcë të cilin nuk e kishin përfaqësuesit kosovar e me të cilin ata do të mund të kushtëzonin (mos)zhvillimet. Gjithçka përfundoi vetëm ashtu siç deshi Serbia, ashtu siç aspironin ata që kishin forcën dhe për shkak se kishin forcën.   

Përveçqë Serbia për kushedi të satën herë u rehabilitua duke u zhvendosur edhe më nga të qenit objekt dhe shkak i problemit në subjekt të zgjidhjes, njëkohësisht u arrit edhe efekti fshehurazi i dëshiruar i atyre bisedimeve: relaksimi i situatës para dhe për negociatat për  statusin e Kosovës. Fundja, ‘standardet para statusit’ e parashihnin dialogun para negociatave. Saktësisht kjo edhe po ngjante.

Qysh me fillimin e këtyre negociatave për status u pa se në të vërtetë as këto negociata nuk janë për status. Janë për decentralizmin e Kosovës e më pas edhe për eksterritorialitetin e kishave dhe manastireve ortodokse, të cilat gabimisht quhet serbe, gjithnjë për motive politike të Serbisë. Statusi po lihet për fund, ngaqë sovraniteti po lihet për fund. Paraprakisht, duan ta copëtojnë mirë e mirë Kosovën, në mënyrë që kur t’i vjen radha sovranitetit, ai të jetë një çështje e përfunduar: Kosova të mos ketë kurrfarë mundësie për shkëputje dhe mëvetësi. Decentralizimi nuk është diçka e ndarë prej sovranitetit ashtu siç pretendohet. Decentralizimi ka të bëjë me kontrollin dhe pushtetin faktik në terren. E, për më keq se kaq, për t’ia vënë kapakun mashtrimit, politikanët negociator kosovar propagojnë se si pavarësia dhe sovraniteti janë punë e kryer, në kuptimin që Kosova do të jetë patjetër shtet i pavarur dhe sovran në fund të këtyre negociatave, dhe se decentralizimi është vetëm një çmim që duhet të paguhet në rrugë e sipër. Thonë se po lëshojnë pe drejt pavarësisë, kurse në fakt me këto lëshime esenciale po e bëjnë të pamundur pavarësinë e Kosovës dhe sovranitetin për Kosovën. Përderisa me bisedimet për ‘çështjet teknike’ Serbia donte që të gjitha ndryshimet të ishin vetëm pasojë e asaj që asgjë të mos ndërrojë, tash, me këto negociata për decentralizimin ajo ka objektiva të qarta që nënkuptojnë zgjerimin, legalizimin dhe lidhjen e fuqishme të enklavave si ndërmjet vete, po ashtu edhe me Beogradin. Lënia për fund e sovranitetit është fundi i sovranitetit për Kosovën. Edhe këto negociata, sikurse ato bisedimet e mëhershme, janë vetëm rrugëtim i politikanëve kosovar drejt qëndrimit të Serbisë, sërish për arsyen e njëjtë: pala që s’ka forcën me të cilën imponon e imponohet, humbet pashmangshëm davanë. Serbia e detyroi decentralizmin si temë, grupi negociator i Kosovës e pranoi këtë. Serbia e cyste trashëgiminë kulturore të Kosovës si temë tjetër të radhës, grupi negociator e pranoi edhe këtë. Serbia tha që çështja e sovranitetit të mbetet për fund, ashtu edhe u bë. Serbia tha se nuk ka status final por vetëm status të ardhshëm, Kai Eide e pas tij edhe politikanët negociator e pranuan plotësisht këtë pa asnjë grimë rezistence. Kompromisi në mbarim të negociatave nuk ka se si të jetë diçka tjetër veçse ndryshim kozmetik i qëndrimit të Serbisë. Natyra e këtij procesi fatal e përcakton destinimin e tij tragjik. Këto negociata janë vetëm edhe një udhëtim tjetër për në gojën e ujkut.

Paralelisht, me tërë këtë, shpejt, qartë, ndonëse jo aq hapur, po përgatitet terreni për shkëputjen legale dhe definitive të veriut të Kosovës nga Kosova. Sfida e bartësve të kësaj ndërmarrjeje makabër nuk ka të bëjë me shkëputjen por me legjitimimin e saj. E, për këtë, duhet të përgatitet ambienti. Në njërën anë fluturojnë deklaratat e llojit të Kolë Berishës se si ‘nuk do të lejohet ndarja e veriut të Kosovës’ të cilat si gjithnjë kanë për qëllim që të krijohet iluzioni se ajo megjithatë nuk është e ndarë. Njëkohësisht, këto deklarata synojnë shfajësimin e IPVQ-ve për mungesën e planeve dhe vullnetit për bashkimin e pjesës veriore duke thënë se ajo nuk do të ndahet. Inkurajohet mendësia formale, jo ajo praktike dhe reale. Njëjtë sikurse që kërkohet vetëm edhe njohja formale ndërkombëtare për pavarësinë e Kosovës, paçka se situata në terren është ajo e një Kosove 25% të territorit të së cilës i kontrollon Serbia, ndërsa 75% UNMIK-u. Në anën tjetër, vjen deklarata e Veton Surroit se si ‘është keq që Kosova ka hyrë në negociata me Mitrovicën e ndarë’ dhe ajo se si statusi i Mitrovicës ‘duhet të jetë një qytet funksional dhe demokratik brenda Kosovës funksionale’. Përveçse u fillua të flitet për statusin e Mitrovicës (!), dhe përveçse tashmë i dashuruar në fjalën ‘funksionale’ në kuadër të përpjekjeve që të flasë për të mos thënë asgjë – Veton Surroi edhe ashtu është disi si zyrtar ndërkombëtar! – ai po e përgatit opinionin për heqjen dorë nga veriu i Kosovës. Vetëm në shikim të parë kjo është e pazakonshme. Negociatat kanë të bëjnë me formalizimin e ekzistueses dhe me racionalizimin e reales. Përfundi lumit Ibër planifikohet të zhvillohet decentralizimi dhe eksterritorialiteti. Ndërkaq, në veri synojnë edhe më shumë se kaq. Atje Serbia faktike synohet të legalizohet e legjitimohet. Negociatat nuk po bëhen për atë pjesë, dhe synohet të legjitimohen negociatat të cilat e përjashtojnë plotësisht veriun si temë të tyre. Njësoj siç u bë në fillim me trevat e banuara me shqiptarë – komunat e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit. Pas përjashtimit të politikanëve shqiptarë të këtyre viseve nga procesi i negociatave (me kompensime personale për ta nëpërmjet konferencave të shtypit në Prishtinë) një tjetër përjashtim është në rend për t’u legjitimuar. Ai i veriut të ndarë të Kosovës. Po të përjashtohej së pari veriu i Kosovës, shqiptarët e tri komunave në lindje të Kosovës do të ngriteshin në revoltë. Prandaj, njëherë përfaqësuesit e tyre në politikë u pacifikuan (gjithnjë përmes Veton Surroit) dhe vetëm tash i erdhi radha veriut. Pas ndarjes së tokave shqiptare në lindje të Kosovës nga negociatat, tani pason ndarja e veriut të Kosovës nga negociatat.

UNMIK-u do që ta nënshtrojë popullin e Kosovës duke i përdorur liderët partiak të Kosovës. Pra, do që populli t’i ndjek këta liderë që e ndjekin UNMIK-un. Shkëputja e pakompromis nga këta liderë të theqafjes i paraprin parandalimit të kompromisit dhe shkëputjes nga Serbia.