Në pragë të zgjidhjes së statusit politik të Kosovës, situatë e rëndë në Luginë të Preshevës 

Shqiptarët e Luginës së Preshevës të hutuar ndaj statusit politik të tyre. Nuk dinë rrugën të cilën duhet ndjekur drejtë zgjidhjes së problemit të tyre, atë drejtë Beogradit apo atë të Tiranës dhe Prishtinës.

Shkruan: Skender SAQIPI, gazetar  

Pasqyrë e shkurtër mbi Luginën e Preshevës 

Lugina e Preshevës,  një territor i banuar kryesishtë me shqiptarë po kalon nëpër një situatë të vështirë politike, të sigurisë dhe ate ekonomike. Ky rajon i përbërë nga komunat Bujanoc, Preshevë dhe Medvegjë shtrihet përgjatë vijës admnistrative me Kosovën me nje sipërfaqe tokësore prej 1249 km2. Duke u bazuar në të dhënat arkivore dhe historike Lugina e Preshevës  (Kosova Lindore) paraqet tërësinë tokësore gjeografike dhe gjeopolitike me Kosovën, dhe se ky rajon gjithmonë ka qenë pjesë e pandarë e Vilajetit të Kosovës. Dhe kështu në vitin 1945 Serbia e ndau këtë pjesë padrejtësishët na Kosova. Aktualishtë Lugina e Preshevës është rajon që funksionon në bazë të legjislacionit të Republikës së Serbisë dhe se është rajoni më i pazhvilluar në tërë Serbinë. Sipas statistikave në komunat Bujanoc, Preshevë dhe Medvegjë jetojnë afro 100 mijë shqiptarë, duke përfshirë këtu edhe banorët tjerë shqiptarë që jetojnë në botën e jashtme dhe vende tjera të rajonit. Përmes rajonit të Luginës së Preshevës, kalon rruga automobilistike „Korridori 10“, dhe hekurudha përmes Bujanocit e Preshevës e cila lidhë këtë pjesë me Evropën dhe Azinë. Dhe ky rajon me një pozitë gjeostratëgjike paraqet interes të veçant për zhvillimin e ekonomisë së vendit.

Spektri politik shqiptar i Luginës së Prshevës, gjithëmonë është deklaruar që problemi i tyre të zgjidhet në mënyrë paqësore dhe institucionale. Në referendumin e 1 dhe 2 marsit të vitit 1992 shprehën vullnetin e tyre politik për "Autonomi politiko-teritoriale me të drejtë bashkimi Kosovës", e cila paraqet rrugën më të drejtë dhe më të qëndrueshme të zgjidhjes së çështjes shqiptare të kësaj treve. Organizimi dhe mbajtja e Referendumit, aktualizoi çështjen shqiptare të Luginës së Preshevës, kështu duke e ngritur  në një shkallë të lartë të ndërkombëtarizmit.  

Fillimi i një epoke të re për shqiptarët e Luginës së Preshëvs,mdhe riaktualizimi i çështjes nga UÇPMB-ja

          Duke pasur parasysh ashpërsimin e situatës në Luginë të Preshëvs, një gjendje të rëndë të sigurisë, dhe diskriminimit shumëvjeçar të popullatës shqiptare nga pushteti serb, në janar të vitit 2000 doli në skenë Ushtria Çlirimtare për Preshëv, Medvegjë dhe Bujanoc, e cila i doli në mbrojtje popullatës shqiptare dhe tregoi që shqiptarët e kësaj treve janë të gatshëm të luftojnë me gjitha mjetet për të përmirësuar gjendjen  e statusit politik dhe atijë social. Ky formacion ushtarak (UÇPMB-ja) arriti që në Luginë të Preshevës të sjellë monitoruesit ndërkombëtar dhe senzibilizojë çështjen shqiptare. Pas një periudhe gati 17 mujore, me ndërhyrjen e faktorit ndërkombëtar arrihet marrëveshja e paqes (Marrëveshja e Konçolit më 21 maj 2001) me të cilën është mbyllur kaptina e kohës së armatosur dhe kështu i jepet prapë hapsirë proceve dhe mjeteve politike për zgjidhjen e problemeve të shqiptarëve në Luginë të Preshevës.

            Mirëpo, marrëveshja e paqës mbeti vetëm e shkruar në letër dhe fare pak është duke u realizuar, kërkesat legjitime të  shqiptarëve të Luginës së Preshevës vazhdojnë t’u drejtohen qeverisë së Beogradit dhe faktori ndërkombëtar, mirëpo këto po hasin në vesh të shurdhër, dhe sot e kësaj dite shqiptarët e këtijë rajoni akoma nuk gëzojnë të drejtat e tyre themelore. 

Statusi i Kosovës dhe reflektimi në Luginë të Preshevës 

Deri sa në arenën ndërkombëtare po diskutohet për fundin e zgjidhjes së statusit politik të Kosovës, shqiptarët në Luginën e Preshevës jetojnë në një situatë të rëndë dhe jostabile. Këtu dalin zëra të ndryshëm për të ardhmen e këtijë rajoni, disa thonë se gjendja e sigurisë po keqësohet dukshëm, rajoni ynë do t’i kthehet Kosovës, disa politikan thonë se duhet inkuadruar në instancat më larta shtetërore të Serbisë dhe në këtë mënyrë të punojnë për zgjidhjen e problemeve në kuadër të legjislacionit shtetërorë në të cilin jetojmë dhe disa thërasin për bojkot të isntitucioneve të Serbisë dhe shumë opcione tjera. Për kët situatë të krijuar me vite të tëra,  shumica e popullatës shqiptare  është e hutuar dhe nuk di rrugën të cilën duhet ndjekur drejtë zgjidhjes së problemit të tyre, atë drejtë Beogradit apo atë të Tiranës dhe Prishtinës.

Duke qenë të pakënaqur me pozitën juridiko-kushtetuese të qytetarëve shqiptarë, ngecjen e proceseve politike, pozitën jo të volitshme në sferën e arsimit, kulturës, informimit, shëndetësisë si dhe milatarizmin e sërishëm të rajonit me forca të ndryshme të sigurisë (përgjatë vijës administrative me Kosovën), më 14  janar të vitit 2006, këshilltarët shqiptarë të kuvendit komunal të Bujanocit, Preshevës dhe Medvegjës miratuan një platformë politike, në të cilën shprehen qartë kërkesat e tyre. Në këtë platformë politike kërkohet prania e faktorit ndërkombëtarë në rajon, demilitarizimi i rajonit, krijimi i një force vendore të rendit sipas strukturës së popullësisë, mundësia e popullit për vetevendosje për të ardhmen e vet, implementimi i marrëveshjes së Konçulit, rregullimi i jetës shoqërore në sferën e arsimit, kulturës, përdormi i lirë i simboleve kombëtare, krijimi i këshillave të përbashkëta me shtetin amë Shqipërinë dhe me Kosovën për ruajtjen dhe zhvillimin e identitetit etnik dhe kulturorë. Gjithëashtu këshilltarët shqiptarë të Luginës së Preshevës (bashkimi i kuvendeve komunale është i rregullar me kushtetutën e Serbisë, dhe mbi këtë bazë Kuvendi i Shqiptarëve të Luginës së Preshëvs vepron dhe bjen qëndrime edhe në ditët e sotmë kur janë në pyetje interesat e qytetarëve dhe interesat kombëtare shqiptare ), përmes  kësaj platforme të drejtuar instancave më të larta të vendore dhe ndërkombëtare ka rikonfimuar edhe njëherë vullnetin e shprehur në Referendumin e 1 dhe 2 marsit të vitit 1992, për definimin e Luginës së Preshevës si rajon të posaçëm politik, territorial dhe kushtetues, dhe se përkrahin  parimet e Grupit të Kontaktit lidhur me  statusin e Kosovës, e në rast të  mosrrespektimit të këtyre parimeve dhe ndryshimit eventual të kufijve të saj, kuvendi shqiptarë do të angazhohen për bashkangjitje të Luginës së Preshevës me Kosovën.

Propozimi i Pakosë së Ahtisarit për statusin e Kosovës, është përkrahur dhe mbështetur fuqishëm nga politika shqiptare e Luginës së Preshevës, me shpresën që të drejtat që parashihen me propozimi i pakosë, paraqesin të drejtat më të avancuara sipas standardeve europiane për pakicat në Kosovë, e këto të drejta të njejtat të aplikohen edhe në rajoni e komunave Bujanoc, Preshevë dhe Medvegjë. Ndërsa ideja rreth ndarjes  së Kosovës dhe këmbimi të territoreve përkatësisht Veriu i Kosovës dhe Lugina e Preshevës, është kundërshtuar nga institucionet e Kosovës dhe udhëheqësit shqiptarë të Luginës, dhe është përsëritur qëndrimi i tyre se Kosova do ta fitojë Pavarësinë me kufijtë e tanishëm admnistrativë dhe se është kundër ndryshimit të kufijëve në Ballkan.

Gjithë shqiptarët e Luginës së Preshevës  presin më një entuziazëm përcaktimin e statusit të Kosovës dhe Pavarësinë e sajë, dhe duke shpresuar që pas kësajë do të përmirësohet pozita e shqiptarëve në këtë rajon. Dhe shprehin  bindjen se pa zgjidhjen e problemeve të hapura shqiptare, nuk do të ketë stabilitet të qëndrueshëm në rajonë dhe me gjërë, dhe se me gjithë ngecejen e proceseve, lufta politike drejtë realizimit të drejtave shqiptare në Luginë të Preshevës vazhdon dhe nuk ndalet. Por me politikën  me të cilën po udhëhiqet vështirë...?