Me rastin e dhjetë vjetorit , kur u bë zhvendosja e një pjese të banorëve shqiptarë nga Komuna e Medvegjës, Bujanocit dhe Preshevës, që kaluan kufirin dhe vendosën në Kosovë.

Zhvendosja e popullatës shqiptare nga Komuna e Medvegjës, Bujanocit dhe Preshevës

Shkruan: Refik HASANI

Në përkujtim të dhjetë vjetorit , kur nga disa lokalitete të tri Komunave , banorët shqiptarë u zhvendosën dhe i lanë trojet e tyre , nga maltretimet e shumta psiqike dhe fizike . Disa vendbanime shqiptare , u zbrazën tërësisht ,veqmas fshatrat afër brezit kufitar që kufizohen me Kosovën . Ndodhi largimi i popollatës autoktone, në mënyrën e detyrueshme nga kjo hapsirë , në format më të dhimbshme . Vetëm në muajin qershor të vitit 1999 , deri më 31 dhjetor 2002 , nga tri Komunat u zhvendosën 11.783 banorë shqiptarë . Dita e mërkurë , 23 qershor e vitit 1999 , për banorët shqiptarë të tri Komunave ishte e kobshme , që e pësuan dhe u detyruan ti lëshojn shtëpit e tyre . . Për shkak që në këto anë , filluan të arrijnë forca të mdha të ushtrisë , policisë dhe gjandarmërisë që tërhiqeshin nga Kosova . Pra , 23 qershori 1999 , do të kujtohet si një ditë e dhimbshme në gjithë historin më të re të ksaj ane . Nuk kaluan më mirë as banorët e fshatrave kufitarë të Komunës së Preshevës të njohur si Malësia e Karadakut .

Nga cilat zona të këtyre tri Komunave u bë zhvendosja më e madhe .. . !

Banorët shqiptarë në qytetin e Medvegjës dhe në fshatrat e ksaj Komune . Fshatrat në Malësinë e Gollakut apo të njohur edhe si Malësi e Bujanocit . Këto janë vendbanime tipike kodrinoro-malor , të tipit të shpërndarë , me një lartësi mbidetare deri në 1 mijë e 300 metra , si që është maja e Sitilisë te Novosella mbi qytetin e Vranjës . Banorët që jetuan nëpër disa lokalitete të Malësisë së Karadakut të Komunës së Preshevës dhe ana tjetër e fshatrave tërësisht të banuar me shumicë shqiptare që kufizohet me Maqedonin .

Si filluan të zhvendosen banorët e këtyre zonave

Sot , pas dhjetë viteve të gjithë të dëbuarit me mendime janë me ato ngjarje e storie të asaj kohe .Pavarësisht ku gjenden dhe ku i kan sjellur valët e jetës , që kanë kaluar nëpër situata të tmerrshme nga forcat e shumta të policis dhe ushtris serbe . Banorët tregojn për ngjarjet e tyre indviduale , familjare , për vuajtjet e tyre . Që nga fillimi i bombardimeve të NATO-s kundër caqeve serbe , shumë banorë që ishin shpërngulur shum më herët nga kjo pjesë . Për shkak të kushteve tejet të rënda , por me njëfar mënyre u rikthyen , prap në fshtrat e tyre stërgjyshore , duke menduar më leht do të kalojnë , por jo përkundrazi kaluan si është më së keqi . Qysh më datën 27.04.1999 u bë një kontrollim i përgjithshëm në shumë fshatra të tri Komunave me pretekst të kërkimit të armëve dhe materialit të UÇK-së . Me këtë rast pati të rrahur , të maltretuar në forma më të rënda . Gjatë tër muajit maj të vitit 1999 , pati një keqëtrajtim sistematik . Duke e futur një psikozë në mesin e popullatës , që me çdo kusht ti lëshojnë trojet e tyre . Janë maltretuar fizikisht dhe shumë rëndë fshatarë duke punuar në arat e tyre . Shumë të tjerë , që ishin duke i ruajtur bagëtin në fusha në fshatin Suharën dhe Novosellë , Buhiqë , Dukatë e Banjë të Sijarinës . Por edhe jan thirrur në biseda , shumë banorë vendas , se kinse janë raketuar aeroplan të NATO-së . Çdo herë policia ju thonte se pilotët duhet ti gjeni , se ju i mshefni ! . Duke i kërcnuar edhe pse i mshefin pilotët , se duhet ti gjeni domosdo ! . Kjo nuk ishte e vërtet , sepse edhe gjatë ksaj kohe ishte vendos edhe ora policore në ato pjesë . Në këto anë , jeta ishte vështirsuar mjaft , sepse fshatarët për gjërat më elementare jetësore nuk kanë guxuar të lëvizin fare nga shtëpit e tyre . Ushtria nuk lejonte që edhe në varrime të grumbulloheshin më shumë se 4 veta , gjë e cila vështirsonte jetën në këto fshatra dhe zona kufitare . Nuk pushonin përcjelljet , vëzhgimet edhe thirrjet në biseda të quajtura ,, informative ” . Në shtabe e tyre të luftës , të shumë veprimtarëve , kërkonin llogari për ushtarët e UÇK-së , gjoja se strehoheshin dikundë ! . Me rastin e hyrjes së forcave të NATO-së në Kosovë , duke u tërhequr forcat serbe filluan të stacionohen në disa pjesë të Komunës së Medvegjës , Malësi të Bujanocit dhe Kradak të Preshevës . Këto forca e shfryen epshin e tyre , por edhe mllefin që e humbën Kosovën përfundimisht . Pas nënshkrimit të marrrëveshjes ushtarako-teknike në Kumanovë , u krijuar një shpres e madhe , që do të vijn ditë më të mira , jo vetëm për Kosovë por edhe në të gjitha lokalitetet shqiptare të tri Komunave . Por shumë forca gjatë tërheqjes u stacionuan në këto anë . E mërkura e 23 qershorit 1999 , ishte kulmi i presionit për ato banorë , që sot e kujtojn thellë duke u mërzitur e përlotur . Duke i kujtuar ato skena e momente të rënda e aq të dhimbshme , por edhe me një shpresë se një ditë do të krijohen kushte për një kthim të qëndrueshëm . Në mbrëmjen e ksaj date para dhjetë vitesh ishte kulmi i dhunës kundër banorëve . I kishin lëshuar shtëpitë e tyre , nuk mund të duronin më tepër . Ia kishin mësyer të kalojnë kufirin administrativ , në fshatrat në mbrendi të Kosovës , por edhe morrën rrugën për në qytete si Prishtinë , Fushë Kosovë , Kamenicë , Gjilan e vende të tjera .Të gjithë banorët shprehen edhe sot me lotë në sy për vuajtjet e tyre , për ikjet e tyre nëpër male sepse , nëpër shtëpi nuk guxuan të ktheheshin . Janë keqëtrajtuar shum fshatarë , veçmas më tepër ato ato që nuk kanë pranuar ti lëshojnë shtëpit e tyre . Më së keqi e pësuan fëmijët , gratë dhe pleqët në moshë të shtyer . Rasti i plakut të Kamerit të Sahitit 85 vjeqar nga fshati Suharën Komuna e Bujanocit . Nga i njëjti fshat edhe Megjidi i Hazirit të Ymeri , ku si pasoj e dhunës së rëndë mendore dhe fizike , ku pas disa muajsh kërkoj edhe ndihmën e mjekut , menjëherë u shtri në spital për kurim dhe pastaj në Gjilan edhe vdes . Banorët e fshatrave të brezit kufitar, nxirrnin ofshamën e fundit . Po dëbohen dhe detyrohen të lëshojnë trojet e tyre kundër dëshirës dhe vullnetit të tyre . Në tërë këtë presion të paparë , nuk ndejtën duarkryq as aktivistët e këtyre fshatrave , por nuk mundën të ndikonin asgjë në përmisimin e ksaj gjendjeje .

U arritë plani në tërësi i qarqeve të ndryshme serbe që tërësisht të pastrohet nga banorët e vetë këto lokalitete .

Mbrenda 3 deri në 7 ditë disa lokalitete , disa gjysmë të zbrasura , e disa tërësisht mbetën pa banorë . Të gjithë pasurin , të mbjellat dhe bagëtin që e kishin krijuar e ruajtur , me vite , vepruan si ditën e mundën , në këto raste të frikës së madhe dhe psikosëz nga ndonjë e papritur .

Është momenti i fundit që opinioni i gjërë të njoftohet dhe sensibilizohet lidhur me të zhvendosurit shqiptarë nga Komuna Medvegjës , Bujanocit dhe Preshevës .

Dëbimi i banorëve nga këto tri Komuna duhet të jetë temë edhe për :

- Organet më larta të shtetit dhe Qeverisë Serbe .

- Mekanizmat më të larta Ndërkombëtarë .

- Subjektet politike të tri Komunave Medvegjë, Bujanoc dhe Preshevë.

- Kërkohet një mbykqyrje , monitorin i përhershëm nga forcat e NATO-s , së bashku me policin multietnike .

- Tri Kuvendet Komunale , ende sot e ksaj dite zyrtarisht nuk e kanë pranuar , që nga këto Komuna përkatëse , ka patur zhvendosje të popullatës shqiptare . Të pregadisin një platformë , projekt serioz dhe të zbatueshëm në praktikë , të ngrisin Komisione punuese për vlerësimin e dëmeve dhe shpagimin e tyre dhe për krijimin e kushteve për kthim dhe integrim !.

- Organet më larta të shtetit dhe Qeverisë Kosovare

- Organet Komunale , ku janë të vendosur dhe janë përqendrauar si për K.K të Prishtinës , Fushë Kosovës , Kamenicës dhe Gjilanit .

- Reciprocitetin e ndërsjellt , çfar kërkojn serbët e Kosovës , po ato të drejta ju takojnë dhe duhet investuar edhe për shqiptarët e tri komunave të banuara me shumicë . Në këtë kontekst edhe për të zhvendosurtit e tri Komunave .

Deri më sot nuk është bërë asgjë edhe pas dhjetë viteve , për këto familje , për krijimin e kushteve për kthim dhe Ingerim .

Në vitin 2001 ishte organizuar një kthim i mbështetur edhe nga UNHCR-i dhe organizma tjerë Ndërkombëtarë që e kemi përshëndetur . Ne ju jemi shumë mirënjohës , për ndihmat e afruara , por ato ndihma , nuk ishin të mjaftueshme . Organizimi nuk ishte bërë ashtu si duhet , nuk ishin marr në konsideratë shumë specifika të kthimit dhe të asaj pjes që duheshin krijuar kushte më të qëndrueshme . Sot , dëmet e luftës janë gati të pallogaritshme , si në prona , shtëpi , puset janë të mbushur me hedhurina , rrugët janë të pakalueshme , shtëpit të shkatrrruara dhe të demoluara . Rrjeti elektrik tejet i dëmtuar , ambulancat fare nuk punojn dhe shumë larg për ta marr një ndihm esenciale shëndetsore etj . E mbi të gjitha nuk janë krijuar kushte elementare për kthim , në disa zona të brezit kufitar nuk ka as liri të lëvizjes . Për të lëvizur prej fshatit në fshatin tjetër , për ta punuar arën , për ti lëshuar bagëtin në fusha .

Sot , nëpër disa vendbanime të tri Komunave , shumë shkolla fillore jan mbyllur apo punojn me nga dy apo tre nxënësa .

Disa banorë të këtyre lokaliteteve nuk jetojn si të përhershëm dhe disa që janë vetëm gjatë stinës së verës , sikur para datës së 23 qershorit të vitit 1999 . Po bëhet një degad dhe ende nuk kemi një program , strategji të hartuar në letër as të tri Komunat e as të qeverisë së Serbisë , për kthim të qëndrueshëm të popullatës son .

Deri më sot , kjo ka qenë si temë tabu , por është momenti i fundit që të gjithë të flasim realitetin , se si ndodhi dëbimi masiv i ksaj popullate .

Duhet ti shtjellojmë shkaqet që erdhi deri te një zhvendosje e tillë . Duhet të demilitarizohet kjo zonë , dhe rregullisht të ketë mbykqyrje nga ndërkombëtarët në bashkëpunim me policinë multietnike . Ushtria Serbe nuk duhet lëvizuar nëpër ara e fusha , por të kthehet nëpër kazerma aty ku e kan vendin e tyre . Të investohet , më shum në këto fshatra , të bëhen projekte serioze për kthim të ndihmuar edhe nga faktori ndërkombëtarë . Të joshen njerëzit për tu kthyer me projekte konkrete . Të shkruhen , e hartohen plane dhe pragrame për banorët . Nuk duhet të vazhdohet me këtë avaz , sikur nuk i përkasim askujt , askush nuk interesohet për këtë kategori njerzish . Deri më sot , askush nga përgjegjësit të institucioneve qendror të Kosovës apo Serbisë nuk i ka vizituar . Ende nu kemi ndonjë projekt , a program serioz për kthim apo integrim aty ku janë . Tema për kategorin e të zhvendosurve nuk goxon të jet e anatemuar . Më tepër të ngritet zëri , që mos të bëhet tepër vonë , gati nga askush nuk trajtohet kjo qështje , askush nuk qanë kokën për këtë . Mbesim me shpresë se do të ndërmirret diçka në drejtim për kthimin e të gjithë atyre që dëshirojn të kthehen , nëse ju krijohen kushtet paraprakisht .

28.06.2009

Autori është profesori i Ekonomisë , pubilicist i pavarur nga Malësia e Bujanocit ,
e-mail adres:refikhasani@hotmail.com