SHPËRNDAJE

E tërë dita iu shkoi duke palosur rroba. Të nësërmen, për të mos harxhuar pa nevojë, hëngrën nga një pjatë arapash dhe pinë kafenë e rëndomtë. Ate e pinin çdo mëngjes para emisionit të lajmeve. Pastaj ajo tha diçka nëpër dhëmbë dhe ai, në vend se t’ i lante pjatat, iku në fjetore për ta rregulluar krevatin.
Ajo bëri kryqin, pëshpëriti prap diçka me zë të ulët, dhe u përkul përpara një ikone të cilën e mbante në murin përkundruall. Se kush ishte ai shenjt mjekërrgjatë që e mbante në duar një libër të trashë ajo s’ e dinte, se kishte qenë e dobët në rusishte, por ditë për ditë, herë në mëngjes e herë në mbrëmje, përkulej para tij dhe i lutej ta ndihmonte në hallet e përditshme. Ajo s’ i lutej për lekë e myshterinj, siç bënte Gabi, motra e saj, por për shëndet e mbarsi. Ajo s’ donte të ketë punë me vëllezërit e motrat e saj dhe rrallë herë se i merte në telefon; megjithate, nuk i urrente deri n’ atë gradë sa të mos i përfshinte në lutjet e saj.
Pak para orës gjashtë ata hipën në taksinë që kishin porositur dhe ikën drejt aeroportit. Bënte ftohtë përjashta, rruga ishte gjithnjë e qetë, e boshatisur fare, dhe shoferi dukej i kursyer në fjalë. Kjo që ai s’ i pyeti as ku do të udhëtonin, jo më t’ u thonte diçka për ikanakët sirianë që vinin drejt Bullgarisë, i nxiti të mos flasin fare. Ku ta dijsh, ai qeni ndoshta s’ i donte të huajt dhe më e mira që mund të bënin ishte ta ndjekin vrapin e makinës. Ndërkohë, deri sa ai po matej ta pyeste diçka, shoferi e frenoi makinën dhe u dha të kuptonin se kishin mbërritur.
Atje brenda, n’ aeroport, i priti një armosferë më e vakët. Ata pak pasagjerë që kishin hyrë në radhë e do shkonin në Greqi ishin ja student të arkitekturës, ja profesorë të artit, por gra e burra të qeshur, të këndshëm. As stjuardesa s’iu mbetej prapa sepse, me t’ i verifikuar të dhënat, ua mori valixhet dhe i njoftoi që mund të iknin. Tani mund ta kalonin Zonë e sigurisë dhe, pasi t’i hanin sandviçët me patlixhana të skuqur, të ngjiteshin n’ aeroplanin e Lufthansës. Gjithëçka kishte ecur mirë dhe ai, ndonëse i pangopur me gjumë, ishte i sigurtë se po atë ditë, nëse lidhjet funkciononin, do t’ ishin përballë Sarandës. Shyqyr Zotit, atje bënte më ngrohtë dhe ai e kishte rezervuar dhomën më të ngrohtë të hotelit.
Pikërisht n’ ora nëntë e shtatë minuta, në daljen ku po prisnin edhe disa pasagjerë të ngarkuar me çanta, trasta e qese të mëdha plastike, ia behu stjuardesa gjermane. Tani ajo kishte veshur një xhaketë gri, qafën e kishte mbështjellë me shall dhe kokën e kishte mbuluar me një kapelë të ngushtë që ia nxirte kokën vezake. Ajo e zuri mikrofonin dhe njoftoi se ”të gjithë ata” që do shkonin në Athinë duhej të bëhen gati.
Ashtu si të tjerët, edhe këta ia dorëzuan biletat dhe pasi hipën n’ aeroplan gjetën vendet e tyre. Aeroplani dukej i zbrazët dhe ata s’ kishin asnjë arsye të shqtësohen. Nja dy orë më vonë, do të zbrisnin në Athinë dhe, për pa dalë fare nga Zona ndërkombtare, do të vazhdonin për në Korfuz.
Papandehur ajo e preku me brryl dhe i dha të kuptonte se do të lutej. Ashtu bënte. Sëpari kryqëzohej, pastaj, pasi i mbyllte sytë dhe lutej për një udhëtim të mbarë, e zente për dore dhe s’ ia lëshonte deri sa s’ pushonte ajo oshtima e ngjethshme. Tek pasi pushoi ajo e mallkuar, ajo e njoftoi se s’ kishte bërë gjumë dhe ishte – shumë, shumë, shumë – e lodhur.
” Provo të flesh,” i tha ky dhe vazhdoi ta shfletonte revistën që e kishte gjetur në shpinën e sediljes.
Ajo ishte e lumtur që do shkonin në Vlorë, ky jo dhe aq. Ata kishin ardhur disa herë n’ atë qytet, kishin pirë kafe me fqinjët e saj, e kishin vizituar Fierin, Beratin, Gjirokastrën, Sarandën, por ai, edhe pse e donte Shqipërinë, e kishte ndjerë veten të huaj, të jashtëm, në mesin e tyre. Ata s’ ia thoshin hapur, siç do të donte ai, por e ndiente mirë që ironia e tyre s’ ishte vëllazërore dhe kishte të bëjë me një akull që kurrë s’ ishte shkrirë në rrezet e diellit. Sikur t’ i kishte dy kokrra mend, ai me kohë duhej ta kishte kuptuar se, duke u lidhur me Ksenian, po lidhej edhe me disa paragjykime të egra shqiptare.
Po vemi, mentoi. Po ku po vemi?!
Të gjitha ato që kishte mësuar mbi plagët e saj, të cilat tani i kishte radhitur përtej qerpikëve të mbyllur, i kishte nga gjërat që ajo vetë ia kishte dëftuar. I kishte mbledhur pak nga pak, vite me radhë, si arkeologu që mbledh halat, eshtrat, brisqet dhe rrasat e mbjella nën tokë, dhe përpiqet ta gjejë një shenjë, një objekt që pasyron kohën kur është përdorur.
Misioni i tij s’ ishte i lehtë. Ai ishte rritur larg asaj mbretërie dhe kishte frikë se botëkuptimi që kishte krijuar mbi familjen e saj, s’ ishte tjetër veçse një vegim që Kseni ia kishte vënë përpara.
Në fillim kishin qenë nëntë: katër djem e pesë vajza. Pastaj, me vdekjen e Konstandinit, numri i djemve ishte pakësuar dhe shqetësimi i Nënës ishte rritur. Në vend se të kujdesej për të gjithë njësoj, ajo kishte filluar ta ushqente Nikollaqin më shumë se tjerët, sepse druante që dhe ai do t’ i dilte nga duart. Kjo s’ ishte e drejtë, por ajo ishte nënë dhe vendoste vetë. Duke e mbrojtur Nikollaqin, ajo mendonte se ai, si më i madhi që ishte, do të kujdesej më tepër për Filipin dhe Mentorin, dy vëllezërit vegjël. Sa i përket vajzave, ato, edhe nëse vdisnin, s’ bëhej kiameti, se ishin derë e huaj.
Ata, sipas Ksenit, ishin më të mirët e lagjes. N’ daç për edukatë, n’ daç për pastërti, n’ daç për shkollë. Ajo, vetë, ishte e ”gatuar keq”, s’ i donte padrejtësitë dhe me ditë të tëra mundej të rrinte e heshtur, por tjerët ishin shembullorë. Falë Llaqit, që e kishte dorën si putër ariu, si dhe Dhorës, që ishte e urtë, e ëmbël dhe shumë e ngjashme me Babin, ata ishin shembull i një familje proletare. Edhe pse Babi kurrë s’ kishte qenë proletar.
Pastaj kishte ardhur shprishja. Nikollaqi, si nxënës i shkëlqyeshëm që ishte, kishte fituar të drejtën për mercologji. Ai ishte shumë i shkathët dhe tregtinë e kishte në gjak. Ai i dyti, Filipi, që vinte si evgjit dhe ma kishte kokën plot me dregza, ishte punësuar në Uzinën e Beratit. Mentori dhe vajzat shkonin në shkollë. Ashtu mësonte Partia dhe ajo kishte vendosur që Llaqi, me ta mbaruar vitin e dytë, do të punonte në Albturist. Tani radhën e kishte Dhora, po Dhorën e kishin fejuar. Fati i Rudinës. Rudi vinte e gjatë dhe ishte e zezë si arixhovkat. Ajo rrinte shumë te daja Stavri – kuadër Partie – dhe falë ndërhyrjes së tij, kishte fituar një bursë për Shkollën Teknike. Ashtu quhej shkolla ku mësohej inxhinjeria. Ato tjerat, bashk me Torin, kishin mbetur te shtëpia dhe ditën punonin në Uzinën e qilimave, mbrëmjeve shkonin në shkollë.
E para që kishte dalë nga shtëpia ishte Dhora. Ate e kishte fejuar Babi në Memaliaj. Shkëlqimi, siç e quanin djalin, ishte i sjellshëm dhe kishte punë të mirë. Mjerisht, edhe ai ishte nga një familje e madhe. Merre me mend, ai dhe Dhora duhej ta ndanin një dhomë ku flenin edhe nëntë anëtarë të familjes. E tillë ishte Shqipëria e Xhaxhit.
Pastaj e kishin fejuar Rudinën. Rudi shkonte në vitin e tretë dhe, sipas rregullit, duhej ta mbaronte shkollën, por Sili, ai musteqaku i saj, ishte i lidhur me Partinë. Ai kishte shkuar javë për javë në Vlorë, herë me të jatin, here me gjyshin, dhe e kishte kërkuar dorën e saj. Babit s’ e kishte pëlqyer ai por Rudi ia kishte prerë shkurt – ja ate, ja asnjë – dhe Babi, për t’ i ikur belasë, kishte thënë amin. Nga e keqja, jo nga e mira.
Po atë verë e kishin kërkuar edhe Gabin. Ajo ishte prore fëmijë dhe s’ i kishte mbushur as të gjashtëmbdhjetat, kur kishte ardhur zoti Jovan, babai i Kozmait, dhe ua kishte kërkuar dorën. Duke qenë se ishte i përndjekur, asnjëri, as nëna, as Llaqi, as daja Stavri, s’ ishin dakort për atë punë. A bënte njeriu krushqi me një armik të klasës punëtore, që sot ishte i lirë, nesër katandisej në Savër, Burrel, Spaq apo përtej Spaqit? Por Babi ishte i keq dhe kokëfortë. Ai s’ e kishte dëgjuar askend. Atëbotë Gabi e kishte mbaruar kursin për saldatore dhe fitonte mirë. Kur kishte mësuar që do të shkont nuse në vjeshtë, ajo, si të gjitha shoqet e saj, e kishte pyetur Dhorën ç’ ishte fjala ”nuse” dhe përse duhej të shkonte në një shtëpi të huaj?
Rudi do t’ ikte në gusht. Duke qenë se ende s’ i kishte dhënë provimet dhe Sili, i fejuari i saj, duhej të gjuante fazana për anëtarët e Byrosë Politike, krushku ishte i mendimit që muaji më i përshtatshëm për ta bërë dasmën ishte gushti. N’ atë muaj mbaronin të shirat e drithit dhe kuadrot e Partisë shkonin në pushime. Krushku vetë ishte kuadro, herë pas here dilte në televizor, dhe kishte vendosur që dasma të bëhej në Klubin e Punëtorëve, një dasmë e shpejtë, marksiste, pas të cilës çifti mundej të shkonte në Sarandë ose Pogradec, ndërsa ai me gruan do shkonin në Dhermi. Atëbotë Dhermi ishin i ndaluar për njerëzit e thjeshtë.
Në tetor të atij viti e kishin nxjerrë edhe Gabin. Dasma e saj kishte qënë e thjeshtë, popullore, sepse Kseni, që rëndomt i kujtonte dasmat e motrave me lot, kurrë s’ i kishte dëftuar për atë ngjarje. Pak javë para saj, Babi i kishte ftuar ata të mëdhenjtë, Llaqin dhe Pipin, dhe i kishte lutur t’ia zgajtnin dorën. Fundja, edhe Gabi ishte motër dhe meritonte diçka. Atbotë – dhe kjo e kishte prekur plakun tej mase – ata, në vend se ta përkrahnin që po e përcillte edhe Gabin, e kishin kritikuar që s’ e kishte mbajtur “atë veglën” me dorë dhe kishte sjellë pesë çupa në botë. A s’ e dinte ai që vajzat kishin harxhe? Tani që vetë e kishte shtruar lakrorin, duhej edhe ta piqte. E nëse kishte frikë që do t’ i digjte duart, bënte mirë të fshihej prapa shtëpisë dhe t’ i binte atij fyellit që gjithmonë e kishte në xhep.
Ashtu i kishin thënë. I shkreti baba! Ajo kurrë s’ e kishte parë aq të vrarë e të pikëlluar si atë ditë…
Me ikjen e Gabit jeta e saj kishte marrë kahje tjetër. Sipas dokeve të vendit, ajo e kishte radhën të fejohej, por Babi, në vend se ta fejonte ate, e kishte fejuar Dhoksin. Evdhoksia ishte hajlaze e vërtetë. S’ kishte llafazane më të madhe. Nisej gjoja në shkollë por rrugës, duke e kaluar rrugën Ali Demi, – fap – lakonte te një shoqe e saj, një jevge nga Kavaja, dhe ia shtronte rakisë. Babai i ngratë, për ta ruajtur fytyrën, e kishte lutur këte ta ndiqte dhe t’ i dëftonte se ku hynte e nga dilte. Kësisoj, për pa e vrarë kokën se ç’ do ndodhte me të, ajo ishte bërë sherbëtore e prindërve. Me të vdekur Babi, nëna, në vend se ta martonte me dike, e kishte lutur të mos martohej, se Pipi do ta nxirte në rrugë. Ku do të mbytej ajo e gjorë?
Ç’ i lidhte, vallë, ato gra dhe ata burra?
Ecja e tyre s’ dallonte shumë nga ecja i një lumi, që fillonte lart diku, në bjeshkë, dhe derdhej poshtë, në brigjet e detit të kaltër. Ajo që s’ ishte në gjendje, me gjithë përpjekjet e tij, ishte aftësia për ta gjetur gurrën. Ku ishte, vallë, ajo tokë e çarë nga e cila kishin dalë Kalavacët? Nga vinte gjithë ajo dashuri dhe gjithë ajo urrejtje me të cilën krenoheshin ata? Veçanërisht, Dhoksi. Ai, përpos urrejtjes, që shihej edhe nga hëna, s’ kishte parë tek ata as më të voglën shenjë dashurie. Gjykuar nga akuzat, nëmat dhe dëshmitë që kishte gjetur në ecjen e tyre, ata tërë jetën, që nga fëminia e deri në pleqëri, ishin zënë si qenët. Në pamje të jashtme ishin në gjendje të vdisnin për njëri tjetrin, motra është buçë për vëllanë, vëllai është qen për motrën, por kur i veje fjalët e saj në kandar, ato s’ peshonin as sa një letër e cigares. Motrat e saj thoshin se vëllezërit ishin fajtorë. Ata ishin dhelpnakë, ishin të poshtër, por as vetë s’ ishin më të mira.
Ajo vetë s’ e urrente asnjërën, por atë çast që e nuhaste se ndonjëra ia kishin me hile, dilte nga takti. Dhora, pra, s’ kishte tjetër brengë pos qysh t’ ia këpuste ndonjë mijshe dhe t’ i blente ata lebërit e saj, të cilët deri dje kishin qenë myslimanë, tani ishin bërë ortodoks. Rudi, njësoj. Ajo s’ ti falte as mëkatet, jo më një lugë kosi apo një thelë djathi. E tillë kishte qenë. E qetë, e pangatërruar, ama asgjë s’ i dilte nga dora. Tamam si halla Ina, njëra nga motrat e Babit. Kish njëzet e sa vjet që Kseni jetonte në Zvicër, por Rudi s’ ia kishte bërë kurrë një zile. Kurrë, kurrë, kurrë. Pa sa për Dhoksin, ate urrente me gjithë shpirt. Ajo ishte gënjeshtare e madhe, shumë e poshtër, dhe s’ donte t’ ia dinte as emrin. Aty ta falte një gjë, aty ta merte. As Gabi s’ i mbetej pas. Ishallah s’ ta priste rrugën, se dita të bëhej muaj. Ajo edhe kur ta jepte një gjë, e dinte se do ta merte prapa. Me një dorë ta jepte, me tjetrën ta merrte. E sa për vëllezërit, ata s’ donin të dinin se kanë motra. Si kur ishin beqarë, si tani. Kur kishin, ata kishin për vjehrrat, kunetërit dhe kunatat. Për motrat s’ kishin.
Sa herë që fliste me ndonjërin nga motrat, ajo ia dëftonte të gjitha. Edhe letrat ia lexonte. Me përjashtim të Dhorës, që gjithmonë e falenderonte për sakrificat e saj – e, moj, të pa Zoti, ani more burrë të mirë – ata tjerët i shmangeshin burrit të saj dhe me heshtjen e tyre sikur lenin të kuptohej që ajo s’ ishte ashtu si shitej. Egzistonte edhe një verzion tjetër…
Dhe ai e ndiente veten të trallisur, të mashtruar. Kush prej tyre ishte Kaini dhe kush ishte Abeli? Kush ishte mbreti dhe cilët ishin sherbëtorët? Nga sa kuptonte, n’ atë pus të thellë s’ kishte as shojza, as barbunj. Të gjithë ishin mlysha dhe s’ kishin kundër ta hanin njëri tjetrin. Ta dëgjoje Nikollaqin, ai ishte mbret. Edhe pse Amerika e ushqente me kartelat e Zyrës Sociale, vazhdonte të shtiret mbret. Nëse egzistonte një shtëpi dhe ajo shtëpi gjendej në afër rrugës Ali Demi, ajo ishte e tija. Atë shtëpi, ai, në një gjyq me dyer të mbyllura, e kishte regjistruar në emër të gruas. Se sa e donte apo s’e donte e shoqja, s’ ishte e rëndësishme. Përderisa kishte jetuar n’ atë shtëpi dhe kishte pritur e kishte përcjellë, ajo i takonte atij. Mjerisht, ashtu s’ mendonte Banka, ku e kishte lënë peng dhe me dollarët që kishte huazuar, ia kishte mbathur për Amerikë. Ta dëgjoje Pipin, vëllanë e dytë, që kishte mësuar në Shkollën e Partisë, Llaqi s’ ishte mbret por hajn dhe qelbej si ata qenefët e Durrësit. Përderisa ai ” i Madhi” dhe Tori kishin ikur nga Shqipëria, ai ishte i vetmi trashigimtar dhe çdo letër që kishte lënë ajo e jëma ishte dokument i falsifikuar.
Po nëse ai falsifikat është shkruar me dorë të saj dhe është regjistruar në zyrën e zoti Shyti, e kishte pyetur Kseni.
Atëherë mund ta fshish bythën me te, kishte thënë.. Ju të gjitha po thirreni se keni dokumente, testamente, të drejta morale e të drejta njerëzore, por unë deklaroj hapur se s’ keni asnjë morr. Unë s’ jam ngusht per atë kotec, se kam shtëpi në Tiranë, shtëpi në Durrës, shtëpi n’ Antalia dhe tre apartamente në Shën Gjin, por dua t’ ua bëj të qartåe që as ai që iku n’ Amerikës, as ai që gjendet në Kreta, as ju që po e kërkoini nga ’i faqe t’ asaj shtëpie, s’ keni ça kërkoni.

4.

Ata u vonuan n’ Athinë dhe ishin të vetëdijshëm që atë natë duhej ta kalonin në Korfuz. Nevila, një kushërira e saj, i kishte njoftuar se katamaranët që qarkullonin midis Vlorës dhe Korfuzit rëndomtë iknin paradite dhe, pikërisht për atë arsye, duhej të rezervonin vend në ndonjë hotel që gjendej në Guvia. Ashtu quhej porti ku prisnin anijet e firmës ”Petraqis”.
Ai e njihte atë lagje të qytetit dhe, me të dalë nga aeroporti, e luti taksistin t’ i çonte në ”Atlantis”.
”Atlantis” s’ ishte ndonjë hotel i madh, siç e dëftonin mërgimtarët shqiptarë, një kompleks i mirëmbajtur ngjyrë portokalli, në qendër të Guvias, por i pastër dhe i përshtatshëm për ata që donin ta vizitonin Sarandën, Ujin e Kaltër, Butrintin dhe fshatrat rreth e përqark Ksamilit. Hoteli kishte gjashtëdhjetë e ca apartamente të paisur me mobilje të reja dhe gjendej nja dyqind metra larg limanit ku prisnin anijet që shkonin për në Vlorë, Igumenicë, Parga, Lefka e Qefaloni…
Drejtori, një burrë i thatë e i thinjur, i priti me përzemërsi të madhe dhe, pasi i njoftoi se zyra e agjensisë ”Petraqis” ishte thuajse përballë hotelit, shtoi se ata s’ kishin nevojë të hanin përjashta. Mjerisht, restoranti ishte hapur deri më dhjetë të mbrëmjes. Jo më vonë…
” Dimër tani, qetësi e madhe,” shpjegoi ai, duke bërë me dorë nga salla ku po hanin darkë nja katër gjermanë.
” Po anija që vete për Sarandë?” e pyeti ky.
” Morgen früh. Acht und dreizig,” tha plaku. Gjermanishtja e tij ishte e çalë, copa – copa, por qëndronte mirë në këmbë.
Ata s’ morën mund të zbresin poshtë, veçse, me të hyrë në dhomën e tyre, hapën trastat dhe nxorën ushqimet që kishin me vete. Tani që Shqipërinë e kishin afër dhe frymëmarrjet e saj vinin bashkë me valët e detit, çdo gjë tjetër, që nga sufllaqet e aeroportit ”Venizellos” e deri te pula që ajo e kishte mbështjellë me zamkë, duheshin ngrënë. Aty e tutje vinin byrekët.
Të nesërmen ia behu një erë e ngrohtë dhe qielli veshi ca re të bardha, të cilat, në vrapin e tyre, përpak që s’ i preknin çatitë e shtëpive trikatëshe. Ata, bashk me katër turistë gjermanë, dolën në mol dhe, pasi blenë biletat, u ulën përballë një katamarani që t’ i kujtonte gjymtyrat e një arkivoli të madh. Ishte goxha i gjatë dhe vetëm deri te gjysma i veshur me qelqe. Pjesa tjetër ishte e hapur, eventualisht për të marrë makina, rërë apo ndonjë kope delesh. Pak më vonë erdhën dhe gjashtë udhëtarë tjerë, një burrë e një grua, me katër fëmijë të vegjël. Ata flisnin gërqisht.
Atëbotë kapiteni dha urdhër të nisen dhe katamarani, i përcjellë nga zhurma e mërzitshme e kaskës, u nis drejt Sarandës që iu buzëqeshte prej sëlargu.
Ata u ulën në krahun e djathtë të lundrës, më shumë për t’ iu shmangur fëmijve, se për ta shijuar pejsazhin që dukej në dritare. Atmosfera n’ atë sarkofag ishte e ftohtë, neveritëse. Asgjë pos vajit të fëmijve dhe çirrmave që thërrisnin të rrinë urtë se, përndryshe, do t’ i hidhnin në detë. Gjermanët, për arsye që kuptohen, dolën në kuvertë dhe nxorën hartat e tyre, kurse këta vazhduan të shikonin anash thua se kush e di çka po shihnin atje larg, përtej xhamave.
Me të zbritur gjermanët në Sarandë, anija doli prapë në detë dhe, duke u përplasur mbi dallgët që kishte përpara, ia mësyu Himarës.
Ato treva i njihte ai. Ai ishte ngjitur deri në Llogara për ta vështruar rivierën me sytë e nje shkrimtari që ishte lindur n’ ato anë. Kishte zbritur edhe nëpër rrëpirat e asaj qafe të egër për ta ledhatuar faqen e Jonit lozonjar. Kishte kaluar edhe nëpër rrugët gjarpëruese të Palasës dhe kishte shijuar mjaltin që prodhonin nikoqiret e Vunos. Kishte pushuar nën lisat e Borshit dhe kishte ngrënë drekë në shpatijet e Himarës. Të gjitha i kishte parë, i kishte ledhatuar me sy … Kishte kaluar edhe nëpër Llukovë, Piqeras, Qeparo e Porto Palermo… Ishte ngjitur edhe në Tepelenë dhe e kishte ndjekur vrapin e Vjosës…
Ndryshonte vetëm këndvështrimi. Dikur e kishte parë atë vend nga toka, tani e shikonte nga deti. Dhe përderisa anija e grekut Petraqis ngutej drejt Himarës, riviera, e mbjellë me lloj lloj bunkerësh e hekurishtash, dukej si një tokë e mjerë, e braktisur nga banorët e saj.
Atë vend e kishte dashur ai. Edhe atëbotë kur e ripnin dhe e hanin dropullitët e Xhaxhit. E kishte dashur edhe atëbotë kur çobanët e Lenka Çukos, me ftesën e Kishës Ortodokse, ia kishin mbathur drejt Janinës për t’ u kthyer pastaj me tanksa grekë e legjionarë rusë. Atë vend e donte edhe n’ atë çast që po e vështronte nga kuverta, por këtë herë duke konstatuar se ajo kishte ngecur në baltë. Ajo s’ kishte mësuar shumë nga greku Petraqis, që vazhdonte t’ i mbushte xhepat me euro duke i marrë e duke i kthyer bijt e saj nga kurbeti. Dhe mirë ua bënte, se gjatë tërë asaj rruge që bënë sëbashku, nipërit e çamëve, të rritur nën kujdesin e prifterinjëve grekë, s’ e shqiptuan asnjë fjalë të gjuhës amtare. Përkundrazi, edhe atëherë kur prindërit u thoshin se do t’ i gjuajnë në detë, ata dërdëllisnin greqisht dhe vazhdonin të vrapojnë nëpër kuvertë.
Ndonëse anija qëndroi edhe në portin e Himarës, aty s’ gjetën njeri. Me sa duket, vendasit më shumë i pëlqenin furgonat e lirë shqiptarë, se katamaranin e shtrenjtë grek. Kapiteni kërceu nga anija në mol, e ndezi një cigare dhe, pasi ia hodhi sytë një kishe që shquante m’ atë anë qipariseve, hipi prap në kuvertë.
Edhe pak ata do të mbërrinin në Vlorë. Pas të gjitha zënkave mbi krishtlindjet, vitet e rinj, 8 marset, pashkët e pushimet dimërore, si dhe pas të gjitha sorollatjeve nëpër agjensi të ndryshme, palosjeve, pritjeve e torturave tjera, s’ kishte mbetur veçse një orë, një orë e gjysmë, për të zbritur në qytetin e saj.
Aty i priste Beni, pronari i një hoteli të thjesht shqiptar. Ai dhe Beni ishin shokë të vjetër dhe shpesh herë, sa herë që kishte ndodhur ndonjë turbullirë, kishin folur me njëri tjetrin, por vendimin për ta kremtuar ditëlindjen në Vlorë e kishte marrë ajo; ajo kishte mallë për motrat, ai kishte mallë për Benin. Fatlumnisht, hoteli ishte bosh dhe ata, për një çmim human, mund të pushonin ca ditë në një dhomë të madhe e të rehatshme.
Ai dhe Beni kishin botëkuptime të ndryshme. Atbotë, kur Shqipëria ishte e kuqe, Beni ishte marksist i flakët. Aq shumë e pat frymëzuar ai Libri i trashë i Partisë sa që – herë pas here – shkonte të rrinte pak dhe s’ dinte të ikte deri të nesërmen. Ai dinte gjithçka mbi gjeniun e xhaxhit të Madh, mbi heroizmat e shokut Mehmet, mbi djallëzitë e çifutit Mosha Piade, mbi ”shqiptarizmën” e shokut Miladin, dhe mbi qëndrimet parimore të ”shokut” Stalin. Atë botëkuptim e kishte ruajtur edhe pas ikjes së shokut Ramiz, kur shoku Fatos e kishte marrë timonin e vendit në dorë, por më vonë, pas të gjitha saltomotraleve që kishin ndodhur në Parlamentin shqiptar, e kishte të qartë se, si Xhaxhi, ashtu dhe pasardhësit e tij, kurrë s’ e kishin djegur një qime të b… për popullin e tyre.
Të stërvitur t’ i mbushin xhepat e tyre, pasardhësit e Xhaxhit e trajtonin Shqipërinë si kurvë dhe, që nga Shkodra e deri në Ksamil, e kishin privatizuar bregdetin e saj. Atë punë e bënë shokët partizanë, atë punë e bënin djemt e tyre, dhe atë punë do ta bënin pasardhësit e largët. Shqipëria gjendej n’ ankand dhe cilido serb që kishte pak euro në bankë, do ta blente duqin e saj.
” Si thua, do na presë Beni apo ka harruar,” pyeti ajo, duke vështruar majtas, ku shquante hija e errët e një pylli të madh.
” Gjithësesi,” e siguroi ky. ” Ke qenë ndonjë herë në Zvërnec?”
” Pse, duhej të shkoja?” e pyeti ajo e habitur.
“ Pse të mos shkoje? Atje gjendet një manastir i vjetër dhe n’ oborrin e tij manastiri pushon Mariga. Ashtu quhej gruaja që e qepi flamurin e pavarsisë së Shqipërisë,” i tha ky.
“ S’ kemi mësuar për te,” tha ajo.
Ai deshti të vazhdonte, ta qortonte, por e mbajti veten. Ajo më e mira që mund të bënte ishte ta ndezte një cigare dhe të vështronte rreth e përqark, thua se ishte i shurdhër. Aq më tepër që n’ ato çaste anija po lakonte më të djathtë dhe do hynte në Gjirin e Vlorës.
Vlora kishte ndryshuar shumë. Shi n’ atë orë të paraditës ajo ngrohej në diell dhe ta kujtonte shtatin e një hyjnie të panjohur që sapo kishte dalë nga deti dhe po pushonte në shpatijet që gjithnjë ishin të mbuluara me borë. Gjatë kohës që ai s’ kishte qenë në Shqipëri, vlonjatët kishin ndërtuar me dhjetra pallate dhe vargu i tyre ta kujtonte shtatin e një trageti të madh. Frynte një fllad i lehtë dhe Joni, i kaltër si loti, pasi i prekte thembrrat e Karaburunit, merte majtas dhe zhdukej prapa një mjegulle të gjelbër, që t’ i kujtonte gjethet e aguliçes. Atje diku gjendej Orikumi, tatëpjeta e Dukatit, Llogaraja…
Më në fund, lundra e ngadalsoi vrapin dhe hyri në një skelë të ngushtë, të veshur me goma makinash, mbi të cilën zbardhëllonte faqja e një godine dykatëshe, me dritare të mëdha. Në të njejtën kohë nga dera e godinës doli një polic i trashë, i veshur në uniformë të kaltër, dhe ua zuri rrugën çamëve që donin t’ i mbysnin fëmijët në detë.
Ai ua hodhi një sy pasaportave të tyre dhe, për pa i pyetur fare se ku shkonin, ua ktheu prapa me një – hajt kalofshi mirë. Pastaj i mori pasaportat e këtyre dhe, pasi i shfletoi para prapa, një herë, dy herë, ua zgjati me një buzëqeshje miqësore.
“ Po ju presin,” tha.
” E dimë,” ia ktheu ajo, tani me sy të shqetësuar. Dukej e lodhur, e hutuar, thua se diçka e rëndë, e ndaluar për t’ ia thënë emrin, po sorollatej nëpër kokën e saj.
Ashtu të ngarkuar, me çanta shpine, qese plastike, peshqeshe e valixhe të mëdha, e ndoqën trotuarin që çonte drejt stacionit të taksive, ku duhej t’ i priste Beni. Ai i kishte njoftuar se mënyra më e mirë për t’ u takuar ishte në një rrugë që çonte drejt Muzeut të Pavarsisë.
Dhe s’ patën nevojë të ecin, se pak minuta më vonë ia behu një makinë e përhimtë, ngjyrë pëllumbi, që vinte me vrap të ngadalësuar. Pastaj ajo ngeci në vend dhe nga dera e saj doli një burrë i gjatë, syshkruar, i veshur në atlete e xhinsa të kaltra, i shoqëruar nga një qen i bardhë, sytë e të cilit ndrinin si dy kopsa sedefi.
“ Mos keni frikë nga Lordi,” tha ai duke e përqafuar Ksenin. “ Ai është tepër i vogël për të kafshuar, por nëse vini vitin e ardhshëm, ju siguroj që s’ do ta njihni. Hajde, mirë se erdhët. U lodhët ndopak?”
“ Jo dhe aq,” tha ajo. “ Megjithate, njeriu fle më së miri në shtëpinë e vet.”
” Qëndron,” tha tjetri duke e hapur derën e makinës. Mos ma merrni për të madhe, po kjo makina e tim vëllai ka shumë përparësi, sedilje të rehatshme, veçse bagazhin e ka të vogël. Mos u mërzitni për trastat, ato mund t’ i mirni edhe në prehër.”
Ajo pshertiu lehtë, lehtë.
” O, tani që zbrita nga ajo lundër, them se shpëtova nga vdekja. Më ka torturuar, por s’ mundesha t’ i ankohem burrit, se ky mezi pret ta hap gojën. Ky ka filluar t’ i urrej udhëtimet dhe – me të drejtë. Po t’ i bashkosh peripecitë që përjeton njeriu nga ora e nisjes deri në orën e mbërritjes, bie më mirë të rrish në shtëpi. Apo e kam gabim?”
“ Aspak,” tha Beni. ” Mjerisht, njeriu s’ mundet pa prindin, pa vëllanë, pa vendlindjen, pa njerëzit me të cilët është rritur… Unë kam studjuar me burrin tuaj në Francë dhe kam mësuar shumë prej tij. Distanca midis dëshirave tona dhe mundësive është e madhe. Sidoqoftë, mirë se na erdhët dhe uroj të kënaqeni me ne. Në këtë vakt Shqipëria është e qetë, pa këmbë turisti, dhe ”Familja” është në dispozicionin tuaj. Askush përpos Lordit s’ do t’ ju shqetësojë. Kuzhinën e keni në katin e parë, dhomat në katin e dytë e të tretë. Rrini ku të doni.”
Beni dukej njeri i mirë. Një copë kohe ai e ndoqi rrugën Miss Durham, kaloi Postën e Çolës, pastaj Stacionin e autobusëve, dhe hyri në një lagje që dikur ishte e bukur, e mbjellë me pemë e me pisha, por tani dukej e plakur, e rrënuar.
” Ç’ është e drejta, s’ duhej të rrrinim te ju, se kemi shtëpinë tonë,” shtoi Kseni. Ajo sikur e ndjeu që duhej të arsyetohej para tij, se ishin bashkqytetarë. ” Mjerisht, ka tri vjet që s’ kemi ardhur në Shqipëri dhe s’ është e sigurtë që kemi ujë e drita. Qiraxhiu që kisha lënë – qiraxhi i thënçin, se s’ i merja qira – ka ikur në Lushnje, ndërsa im vëlla është më shumë në Vjenë se sa në Tiranë.”
Beni priti të kalonte një plakë dhe mori rishtaz më të majtë.
” Ama ku e keni saktëisht shtëpinë,” pyeti ai. ” Këtu po shembin më keq se në Amerikë?”
” Atje, përtej Bashkisë,” tha ajo. ” Nëse e keni parasysh rrugën Ali Demi… Ajo është më të djathtë të rrugës… Prapa pastiçerisë. S’ di a po më kuptoni? Në të majtë vjen Shkolla ”Teli Ndini”, aty kam shkuar unë, pastaj vjen Spitali. Shtëpia ynë gjendet n’ anën e kundërt, në rrugën ”Kron Andoni”.
” E di, ” tha Beni. ” Edhe atje po shembet.”
” Jo dhe aq, se ka konflikte,” tha ajo.
Beni bëri edhe pak përpara, priti të kalojë një makine e ngarkuar me hekurishte, dhe hyri n’ oborrin e një godine ku shkruante ”Family Hotel”.
” Erdhëm te Familja,” tha duke e hapur derën.
Tani ai s’ kishte të ngutur, sepse përjashta doli Astriti, nipi i tij, dhe i zuri të dy valixhet. Kseni, që duhej ta zgjidhte dhomën, shkoi prapa me qese në duar. Bënte ngrohtë përjashta, behar, por si Beni, ashtu dhe ky, e dinin që shkurti ka surpriza.
” Pse s’ ulemi pak në diell,” e pyeti Beni.
“ Pyetje e mirë”, tha ky, duke e marrë Lordin në gryk. “ Edhe më mirë do bënim ta pinim nga një kafe, se cigarja pa te nuk shkon.”
” Na bën Astriti,” shtoi tjetri dhe, duke shikuar nga Lordi, e pyeti. ” Si thua? Është apo s’ është i bukur?”
Ky pohoi me kokë dhe, pasi mori vesh sa muaj kishte, shtoi se Lordi duhej të jetë qen inuit.
” Që ta them të drejtën, s’ e di,” tha Arbeni duke ia zgjatur shkrepsen. ” Lordi ka tipare të qenve nordik, po s’ është e thënë të jetë spic danez apo malamut amerikan. Kryesorja, ky është qen simpatik. Merre me mend, akoma s’ i ka mbushur tre muaj dhe dëshmon se është i urtë, i gjallë dhe social. Im nip, Astriti, e do si roje. Sipas tij, ky do bëhet i fortë, i madh dhe i pazëvendsueshëm gjatë dimrit. Shikoja sytë një herë! Shihet që është i zgjuar, inteligjent.”
” Para së gjithash, i bukur,” tha ky.
” Ça do bëni sot?” e pyeti shoku.
S’ ishte i sigurtë.
” Ça bën njeriu që sapo ka mbërritur? Eventualisht do t’ i hapim valixhet, do t’ i nxjerrim plaçkat dhe do ta bëjmë nga një dush,” tha ky. “Ka mundësi të dalim deri në qendër, të hamë darkë, por s’ besoj që do shkojmë në varreza. Kseni s’ i do ditët e marte…”
“ Animirë,” tha tjetri. “ Po ju lë të qetë. Për çfarëdo halli që keni, drejtohuni te Astriti. Paçi një pasdite të mbarë.”

Shkruan: Ramadan Rexhepi