SHPËRNDAJE

Po, i nderuar. Nëse e përjashtojmë rrëmujën e kalamajve që vraponin nëpër sallë, thërisnin njëri tjetrin, ngjiteshin në skenë dhe na i tërhiqnin kabllot në të gjitha drejtimet – dhe nëse i përjashtojmë banjot e Shtëpisë së Aktiviteteve të Lira, të cilat, pas vitizës së tyre dukeshin si beteja e Kaçanikut, me letra të shpërndara nëpër dysheme e dyer të hapura si portat e fshatit Aradost – programi ynë ishte i mirë. Ate na thanë të gjithë mysafirët që kishin ardhur të na nderonin me praninë e tyre.
Programi mbaroi pak para orës gjashtë dhe ne, sipas zakonit të parëve, dolëm t’ i përcjellim mysafirët që na kishin ardhur nga Lundi, Treleborgu, Geteborgu, Landskruna, Helsingborgu, Kalmari e qytetet tjera të Suedisë Jugperendimore. Unë, për ta nderuar xha Miftarin dhe krushkun e tij, Asllan Briksun, që na kishin ardhur në çfaqje, mora një brokë me kafe dhe i ftova në zyrën e Seksionit ”Shote Galica”. Anëtarët tjerë mbetën në Sallën A për t’ i mbledhur karriget, për ta fshirë dyshemenë dhe për t’ i palosur kostumet kombëtare siç ishte vendosur në mbledhjen e kryesisë. 
Xha Miftari, që atë ditë dukej i kënaqur pranë krushkut të tij, na qerasi me cigare. Deri sa po pinim kafe, ai i drejtohej vetëm Asllanit, duke kujtuar vuajtjet e prindërve të tij në Shqipëri dhe rrugën që kishte bërë nga Shkodra deri n’ Ulqin. Me ta zbrazur filxhanin e kafes, Asllani, fytyrëvrarë e i tendosur, brofi në këmbë dhe, para se të ndahej prej nesh, dëftoi me gisht drejt një kolosi që s’ rrinte veçse nja pesë metra larg zyrës tonë, në korridorin e Shtëpisë së Aktiviteteve.
” Unë do t’ iki, se më presin robt e shtëpisë,” tha. ” Rrini satë rrini dhe, kur ta shihni me vend, urdhëroni në fshat. Ju presim derëhapur.”
” Ik pa dert, se unë e Luani vijmë më vonë,” i tha plaku. Luani ishte ai kolosi që priste përjashta.
Mu n’ atë çast ia behu Sali Gashi, bashk me një suedez mjekërrbardhë që dikur kishte kaluar me lundrën e tij nëpër Ngushticën e Korfuzit dhe kishte qëndruar dy javë në Prevezë. Kur mori vesh që xhaxhi Tare ishte nga Çamëria, ate e mbërthyen emocione të vjetra e poetike.
” Ah, sa vend i bukur,” pshertiu suedezi. ” Ai që ka patur fatin të kalojë pranë Igumenicës, Pargës e Prevezës s’ ka mallë të vdesë pa i parë edhe një herë.”
” Andaj i paske mbushur të shtatdhjetat dhe qenke si djalë i ri,” ia ktheu plaku,duke ia zgjatur kutinë e cigareve. Ai suedez i plotë dhe mjekërrbardhë i hyri në qejf. ” Si lum ti që ke mundësi të endesh e të kënaqesh nëpër botë. Unë s’ kam të drejta të shkoj as në shtëpinë e tim ati, jo më të vij këtu. Megjithate, po pate rrugë andejpari, eja në Ulqin, se të pres si vëllaun tim.”
” Do të vij, me siguri do të vij,” i premtoi suedezi.
Ai tjetri, Luan Xhidia, dukej i paqetë. E kisha venë re shqetësimin e tij edhe gjatë kohës që kori këndonte një këngë dasme. Një herë, madje, deri sa Ismeti po e interpretonte atë këngën e tij të shquar, që fillonte me vargun ” Krisi topi në zabel”, ai u ngrys në surrat dhe doli përjashta. Sikur s’ i pëlqyen vargjet që Ismeti ia kishte shtuar kot nasikot. Ai ishte kunat i Asllan Briskut dhe jetonte në një fshat që gjendej përtej Helsingborgut.
Saliu, që njihej me të, e ftoi brenda.
” Hajde, bre burrë, pse po rri përjashta?”
” Do vija me gjithë qejf, po kam problem me shpinën,” u arsyetua ai. “ Ma mori jetën ishiasi.”
” Ani pse s’ vete te ndonjë doktor?” e pyeti ky.
” S’kam gjetur derman,” tha Luani.
Herë pas here, deri sa po bënim shaka me detarin suedez, Luani i afrohej kabinës së telefonit që gjendej në korridor dhe pasi e hidhte një pesëkoronshe në grykën e tij fliste me dikë, e fërkonte kokën, nevrikosej dhe përsëri kthehej prapa. Ata duhej të iknin, por unë e kisha lutur xha Miftarinpër nja pesë minuta, deri sa t’ ia shkruaja Musait një kartolinë dhe, bashk me lekët e rrugës, t’ ia dorëzoja të jatit.
Tani Sali Gashi brofi në këmbë dhe bëri para.
” O burra,” thirri ai. ” Çfaqja që kishte përgaditur shoqata – mbaroi. Ka ardhur koha të hamë një kafshatë bukë dhe pastaj t’ i përcjellim miqët e largët.”
Asnjëri s’ luajti nga vendi.Jo se s’ kishim uri, por plaku i ardhur nga Ulqini e kishte mbaruar misionin e tij dhe Luan Xhidia po e priste përjashta.
” Jemi për rrugë,” tha xhaxhi Tare.
” Ate e dimë të gjithë,” iu kundërvu Saliu.” Unë s’ ju ftova për dasëm, po për një kafshatë bukë.Të gjithë e dini që Musánë e kam patur vëlla e shkuar vëllaut, ndërsa ty të kam si babë.Çohuni, pra, kështu si jemi.Hamë një kafshatë bukë dhe pastaj ikni atje ku jeni nisur.”
Xha Miftari pa në drejtim të Luanit dhe, duke mos vënë re ndonjë kundërshtim, brofi i pari. Për të mos e prekur Saliun, u çuam edhe ne. Kështu, përafërsisht, dolëm nga Shtëpia e Aktiviteteve të Lira dhe të gjithë sëbashku, xha Miftari me Saliun para, ne me Luanin prapa, pasi kaluam pallatin e parë tetëkatësh, u rrasëm në pallatin e dytë, ku jetonin vëllezërit Gashi. Vetëm Samiu që s’ pranoi të ngjitej, se atë natë kishte ndërrimin e tretë dhe duhej të kthente te shtëpia.
Selvia na priti me të gjitha të mirat. S’ ishte kot nënë e shtatë fëmijve. Ajo kishte gatuar bukë të ngrohtë, supë, mish pule me oriz, dhe lloj lloj ëmbëlsirash. Mjerisht, ai që duhej të hante më së shumti e të kënaqej, e përmbajti veten.
” Juve ju bëftë mirë, po unë do të ha me karar, se jam i pritur te krushku,” u arsyetua plaku. ” Gjellërat që paska bërë zonja Sevdie qenkan për marak dhe asaj i lumshin duart, ndërsa Saliut iu shtoftë familja dhe begatia.”
Pasi hëngrëm darkë, dolëm në sallon. Atje na priste një surprizë e re. Sevdia e kishte ngarkuar tavolinën me molla, dardha, djath, ullinj e konjak Shqipërie. Se ku e kish gjetur Saliu atë konjak, e di vetëm i Madhi Zot. Pastaj na i mbushi gotat deri ne cep dhe e cakrroi me xha Miftarin.
” Hajde gëzuar, xhaxhi Tare, dhe të qoftë rruga e mbarë.”
Xhaxhi Tare, që kish zënë vend pranë meje, ishte goxha i prekur. Atij i kishin bërë përshtypje fjalët që kisha thënë për Bajram Currin dhe po matej të shtonte diçka por s’ i vinin në gjuhë fjalët e përshtatshme. Dikush, mos qofsha gabim Fadil Gashi, insistoi ta kthente me fund, por plaku s’ ishte i prirur të pinte. Nuk kishte kuptim, kur të gjithë e dinim se ishte i ftuar te krushku. Megjithate, për hatrin tonë, do ta çonte një gjysmë gote.
” Gëzuar, o vëllezër,” tha plaku.” Gëzuar e falemnderit për bukën që paski shtruar.Unë jam çam me prejardhje. Janë tri gjëra që na bëjnë vëllezër me juve, kosovarët. E para është gjuha shqipe… E dyta është Gjaku arbëror… E treta është Flamuri i Skenderbeut… Sikur ta dija që im bir kishte kaq shokë të dashur, do ta merja me vedi. Mjerisht, ais’ është i paisur me natyrën e të parëve dhe më shumë e do vetëveten, se të afërmit e tij. Ai bën mirë që e do veten, se jeta është e shkurtër dhe robi duhet të jetojë, të kënaqet.Megjithate, para se të ndahem prej jush, dua t’ ua kujtoj një gjë. Ajo që e bën burrin burrë është – besa. Burri jeton si burrë dhe s’ ia ka frikën vdekjes… Aq më pak që ajo nuk zgjatëmë shumë se ca dekika… Tani izën, se do t’ ikim…”
Ora ishte pikërisht nëntë e dyzet minuta kur ne, të kryesuar nga xha Miftari, dolëm në paradhomë dhe po vishnim këpucët. Papandehur pingrroi zilja e një telefoni që gjendej rrëzë pasqyrës së murit.
Zonja Selvie, që pona ndihmonte me një lugë të këpucëve, ia zgjati kufjen të shoqit.
” Alo,” foli Saliu dhe, pa e zgjatur shumë, e njoftoi atë tjetrin se ishim duke u veshur. ” Mos kini dert, se axha Miftar ka dalë përjashta, ndërsa Luani është në prag të derës. Hajt, pra, natën e mirë e mirudëgjofshim.”
Përjashta mbretëronte errësira. Se nga kishte ardhur një mjegull e trashë dhe dritat e llambave dukeshin të zbehta, të ftohta, bardh e zi. Si filmat e parë të pasluftës.
Luan Xhidia e kishte parkuar makinën përballë ”klubit” të Safet Plluqkës. Thellësisht i ndërgjegjshëm se ishin vonuar, ai zuri vend prapa timonit dhe, pasi ia hapi derën xhaxhi Tares, e ndezi makinën. Mjerisht, ajo lëshoi nja tri katër uturima dhe prapë u shua. Me sa duket, gjatë kohës që ai ishte sorollatuar nëpër Malme, në motorin e saj kishte depërtua vlaga. Kot se provuam ta shtynim nga prapa. Shyqyr Zotit, s’ ishim pak dhe po të vazhdonim, do ta nxirnim deri në Pers Borg.Mjerisht, përpjekjet tona për ta ngjallur motorin e saj qenë të kota. Dikur, kur e kuptoi që s’ do nxirnim gjë në dritë, Fadil Gashi nxori çelsat e tij dhe ia zgjati Ibrahim Gashit.
” Merre makinën time dhe çoi miqët ku janë nisur, se kështu mund të vazhdojmë deri në mëngjes,” i tha. ” Unë do t’ i çoja vetë, po nesër kam ndërrimin e parë.”
Ibrahimi, që ishte i lirë dhe s’ kishte obligime, s’ ia bëri fjalën dysh. Ai hapi një kombi gri, me gjashtë sedilje, dhe e ftoi xha Taren të ulej pranë tij. Këtë herë puna eci më mirë dhe udhëtarët, pasi na përshëndetën me dorë, ikën drejt xhadesë se veshur me një mjegull të bardhë.Pak minuta më vonë u fikën dritat e pasme të makinës dhe kombi u zhduk në kthesën që e ndante shkollën Verner Ryden nga lagjeja Ertagord.
Më në fund e mposhtëm edhe një pengesë. Të gjithë e dinim se kjo s’ ishte e fundmja, por kapërcimi i saj kishte rëndësi psikologjike për të dyja palët. Deri dje s’ kishim asnjë kostum kombëtar, asnjë instrument, asnjë motivacion të punojmë sëbashku, ndërsa tani ishim më të fortë dhe më të regjur. Asgjë s’ ishte e pamundur nëse punonim për interesa të përbashkëta. Mjerisht, nesër ishte ditë e hënë dhe disave na priste puna. Unë, të paktën, filloja më ora tetë e gjysmë dhe duhej të fleja.
” A vemi në klub dhe zbrazim nga një birrë,” propozoi Safeti. Tani që kishte vjelë edhe ca poena të rinj nga djersa kolektive, ai ishte në qejf dhe duhej ta lagte gurmazin.
” Mua më pret puna,” i thash, pa lëvizur nga vijat e bardha të vendkalimit.
Ata tjerët – Ejup Jashati, Rasim Ahmeti, Ismet Vrella, Sali Gashi, Ajet Abdyl Latifi e Fadil Gashi – nuk ngulën këmbë. Ata ishin të papunë dhe s’ kishim obligime tjera pos të shkonin te shtëpia dhe të bënin kokrrën e gjumit.
” Ani natën e mirë, pra. Shihemi,” më thanë.
Emora me mend se klubi ishte pa birra dhe Safeti duhej të kalonte në një fushatë të re argëtimi. Ai, pasi të dehej pak, do ta ftonte atë bjonden që vishej me rroba lëkure dhe do t’ i qeraste aleatët me ndonjë striptiz me çmim të reduktuar.
S’ isha ngushtë për qejfet e tij.Unë do të ngjitesha në katin e katërt, do t’ i bëja librat gati dhe, pasi të lahesha mirë e mirë, me ujë të ngrohtë, do të provoja t’ i harroj të gjitha shqetësimet e javës. Tani s’ mbeteshin veçse njëzet e sa ditë deri te Krishtlindjet, pastaj do të ngjitesha në tren dhe  do t’ ikja në veri. Vetëm atje, midis pishnajave të mbuluara me borë, mundesha t’ i harroja brengat e të përditshmes rusengordiane.
Po, i nderuar. Mos qofsha gabim, edhe një herë më parë të kam shkruar për këtë ngjarje tragjike dhe ka gjasa që kam qenë më i saktë në përshkrimin e saj. Tani që kanë kaluar tridhjetë e sa vjet nga ai mëngjes i ftohtë nëntori, në kujtesën time kanë mbetur vetëm gjymtyrët e jashtme, linjat më të qarta të asaj errësire, që do ma mbulonte shpirtin me një pëlhurë të trashë akulli.
Nuk më kujtohet, pra, sa orë kishafjetur atë natë. Mbase një orë… Dy orë… Tri orë… Por jo më tepër se katër…Njerëzit si unë janë maniakë dhekurrë nuk rrinë duarkryq para të ardhmes.Ata kurrë s’ ia mësyjnë shkollës pa i marrë librat që u duhen… Ashtu dhe unë… Deri sa lava dhëmbët – deri sa hoqa mjekrrën – deri sa e pash orarin e mësimeve – dhe deri sa mblodha librat që më duheshin, ora vajti shumë. Dikur, pikërisht kur më kishte zënë një gjumë i vdekjes dhe po pezulloja mbi krahët e një vegimi që ishte edhe natë edhe ditë, edhe jetë edhe vdekje, dëgjoj një zë të njohur, të përzjerë me tringëllimën e ziles, pastaj emrin tim, pastaj tringëllimën e ziles, pastaj prap zërin e dikujt që më thërriste në emër… Këtë herë nëpër kutinë e postes që kisha në derë…
Kërcej nga krevati dhe – ashtu i mbërthyer në fijet e gjumit, i afrohem dritares që kisha pranë krevatit.Përjashta mbretëron heshtja.Një heshtje e verdhë dhe e tejdukshme si vdekja. Ate e bënin edhe më të ftohtë rreshtat e gjatë të llambave elektrike dhe boshllëku që iu kishte hipur rrugëve. Ç’ishte vallë ai zë?Nga vinte ai makth?Mos isha lodhur aq shumë sa po dëgjoja zëre?
Jo, ai që i ra ziles dhe thirri nëpër kutinë e postës ishte njeri i gjallë, njeri i njohur. Ai më thërriste në emër dhe ishte i sigurtë që gjendesha brenda, por – eventualisht – në gjumë të thellë. Përndryshe, do t’ i ndërpriste trokitjet dhe s’ do më thërriste në emër.
“ O, vëlla, hape derën,” tha mysafiri i natës.
E ndeza dritën dhe – ashtu siç isha, në brekë e kanatjere – e hapa derën. Jo, s’ isha gabim: para syve të mi qëndronin Safet Selimi dhe shoqja e tij, Kristina. Ai i veshur në një kostum të kuq sportiv, ajo në një rrobëdeshambër të kaltër. Ai i zi, i zymtë, fytyrëtrembur; ajo e bardhë, trushullake dhe e verdhë nga pagjumësia.
” S’ patëm çare,” tha ai dhe, pa më pyetur fare, e zuri të shoqen për dore e hyri brenda. Paradhomës i hipi një erë e rëndë alkoholi.
Ça kishte ndodhur, vallë? E kuptova që ajo vizitë s’ ishte e rastësishme, tek se po zhvillohej në orët më të para të mëngjesit, po çka kishte ndodhur? Gjithnjë i përgjumur e i shushatur i ftova të hynin në sallon, ku e kisha një tavolinë pune dhe nja tri karriga, ndërsa vetë ika të veshë diçka të përshtashme. Gjatë kohës që po vishja një palë tuta, Safeti vajti në kuzhinë.
” Ç’ ka ndodhur, o Safet? Si t’ ia vëmë emrin kësaj vizite?” e pyeta. Gjithnjë i lodhur e i hutuar.
Ai pa rreth e përqark dhe, pasi ma mbushi gotën me viski, m’ u drejtua me një zë teatral. Duhesha tëjem i fortë. E shoqja, që s’ dinte tjetër gjuhë pos danishtës, më shikonte me keqardhje.
“ Zotina lëntë shëndosh,” më ngushlloi ai.” Kam ardhur tënjoftoj se mbrëmë, pak kohë pasi u ndamë prej njëri tjetrit, xhaxhi Miftarin na e vranë emigrantët.”
Ajo që tha n’ atë çast m’ u duk absurde. Ç’ ishte, vallë, ajo komedi që luhej në mesnatë? Xhaxhi Taren e kisha përcjellë pak orë më parë dhe, nga sa mbaja mend, ai do shkonte te krushku i tij. Njeriu pikëllohet për një zog pule, jo më për një njeri me të cilin kishte ngrënë bukë sëbashku. Megjithate, unë s’ e kisha të qartë pëse ne – shokët e djalit të tij – s’ duhej të mërziteshim, ndërsa ata që e kishin mik shtëpie e kishin qëlluarme armë? Andaj e pyeta me zë të huaj e krejt të papranishëm.
“ Ça po flet, o njeri? Qysh e vret njeriu mikun e shtëpisë dhe ne, që jemi shqiptarë, duhet ta mbajmë veten?”
Ai e tundi viskin me dorë dhe piu një gllënkë të re.
“ Ate s’ ta them dot, por e kishin qëlluar në shpinë, edhe ate, duke u ngjitur shkallëve të godinës.”
Kjo ishte e llahtarshme. Të shkosh me aq gëzim për t’ i takuar miqët e shtëpisë, gjyshërit dhe stërgjyshërit e nipit tënd, dhe të të qëllojnë me aq të pabesë, ishte vdekje e llahtarshme. Të tjerët mbase kishin fjalë më të buta, më të përshtatshme për ta mbërthyer atë mjerim, por truri im s’ gjente fjalë më adekvate.
” Po nga more vesh?” e pyeta. ”Kush të dëftoi?”
“ Shoqja e Brahimit,” tha. ” Pak pasi e përcollëm plakun, lakuam në klub për të pushuar pak. Ishim ata që na pe. Më vonë erdhën edhe Bahri Zujferri, Myxhait Sherifi, Saxhit Eminoski dhe aga Vesel. Papandehur pingërronzilja e telefonit dhe dikush e kërkon Saliun. Ishte kunata e tij. Ajo i dëfton se Brahimi gjendej në Stacionin e policisë dhe, pasi ia nep një numër, i thotë të lajmërohet atje. – Alo! Alo! Urdhëroni, kend po e kërkoni? – Dua të flas me tim vëlla, Ibrahim Gashin. – Mirë që thirrët, se këtu ka ndodhur një vrasje. Urdhëroni e folni… Ashtu, pra. Ibrahimi na dëftoi të gjitha me radhë,” tha Safeti.
” Ani ç’ kishte ndodhur?” e pyeta me inat.
” Vrasja, pra,” ma ktheu me të njejtin ton. “ Hynë Ibrahimi në fshat dhe e frenon makinën në një rrugicë që ishte pranë shtëpisë së Briskajve. Del me të tjerët dhe – duke kuvenduar e duke u tallur – vazhdon drejt shtëpisë së krushkut. Asllani, bashk me të jatin,po i prisnin përjashta. – Mirëmbrëma, mirëmbrëma. A mujtët, burra? Si kaluat rrugës? – Qebesa, mirë. Na bëni hallall se u vonuam pak. – S’ ka gjë. Hajde urdhëroni lart…Ashtu, pra,” vazhdoi Safeti, “ ata e përqafojnë njëri tjetrin dhe bëjnë para për t’ u ngjitur në katin e dytë të godinës, ku jetonin Briskajt. Por deri sa po ngjisnin shkallët – xhaxhi Tare para, ata prapa – Asllani e nxjerr papritmas revolen dhe qëllon nga prapa… Një herë, dy herë, tri herë… Dhe pasi konstaton që plakun e kishte vdekur, ia drejton armën Ibrahimit dhe i thotë të zhduket nga oborri tij… Përndryshe do ta pësonte si plaku… Ashtu, pra… Ku mund të shkonte Ibrahimi i ngratë?.. Shkon në stacionin e policisë, se s’ ishte në gjendje ta ngante makinën…”
” Ani ku gjendet tani?” e pyeta.
Ai e ktheu shishen edhe një herë.
” Në spital, pra,” tha Safeti.“ Pas krizmave të revoles ishte krijuar një rrëmujë e madhe. Një anë fqinjët suedezë, që ishin sulur përjashta… N’ anën tjetër, nëna e dorasit që paska dalë për t’ i larë shkallët nga gjaku… N’ anën e tretë, plaku i familjes që kishte hyrë midis të birit dhe Brahim Gashit, për ta kursyer të birin nga një vrasje tjetër… Dhe më në fund sirenat, çirrmat, autoambulanca, gazetarët… Të gjitha këto do ta çmendnin një trim më të madh,jo më Ibrahimin, që është i urtë e frikacak… Sidoqoftë, unë s’ e di kush e ka shpënë në stacionin e policisë, por atje paskan bërë një procesverbal… Pastaj policia e kishte lënë në Spitalin Univerzitar…”
Safeti dëftonte me lotë në sy, thua se ai – e jo Musai – ishte djal’i Miftar Kryeziut dhe, tani që plaku s’ jetonte më, do t’ ipiqte Briskajt në hell…Ai s’e kishte të qartë me sa zemër, me sa shpirt, e kishin qëlluar një plak të pafajshëm dhe, për ta nxjerrë vrerin e vet në dritë, e nxori një revole nga xhepi dhe e përplasi mbi tavolinë.
Shqiptari është qenie teatrale. Hiqja këpucat që ka blerë nga romët e Finlandës – dhe hiqja lëkurën që ka blerë në dyqanet e Kishës Katolike – dhe hiqja syzat e vjedhura në ndonjë qoshk të Stacionit Qendror – dhe do ta kuptosh që ai s’ është më i hollë se mbreti i përrallave të Pedersenit që endej bythëjashtë nëpër pallat dhe e mashtronte veten se kishte veshur rrobat më të shtrenjta në botë. Ai shitet zemërbardhë, por vetëm deri sa qerasë me kuletë të huaj. Atë çast që e prek kuletën e vet me dorë, idridhet trupi.
S’ di pse m’ u duk i vogël, i trashë, i mjerë. Nëse ardhja e tij ishte veprim i arsyeshëm, një reagim njerëzor, arma të cilën e hodhi në tavolinë m’ u duk qesharake. Po matesha t’ ia them nja dy fjalë “miqësore”, por përballë meje ishte strukurnjë femër e huaj, joshqiptare, që s’ e kuptonte asnjë fjalë nga ato që thuheshin. Ai, për arsye që s’ i kisha të qarta, donte të shitej azgan e i prekur në sedër, por pasi e kishte zbrazur një shishe me alkoholdhe kishte fjetur një çikë te shtëpia. Tani ma kish fërfëlluar armën përpara dhe shitej maçungan, thua se ai rahmetliu s’ i kishte djem të rritur dhe hakmarrjen ia kish lënë një kryelivadhi Kallkandaja. Nëse merret parasysh që kishte mbaruar nja katër klasë gjimnaz dhe i njihte doket e popullit të vet, revolja që ma kishte vënë përpara ishte ofendim i panevojshëm. Nëse ishte dikush që duhej t’ ia drejtonte armën vetëvetes ishte ai gaxhuli tjetër, që e kishte qëlluar njeriun e pafajshëmnë shpinë, por edhe ajo çeshtje s’ ishte e qartë. Cili prej nesh, pos Ibrahim Gashit, e dinte të vërtetën? Asnjëri. Mu për ate s’ ia mora semtin dhe brofa në këmbë.
“ A di çka,” i thash. “ Kjo shoqja s’ na ka faj që vuajmë nga ndezja e trurit të vogël. Ka dhe dy fëmijë që mund të zgjohene të tmerrohen nga frika. Po ma pate hatrin, çoe në shtëpi dhe dil pastaj në klub, se këtu s’ kemi telefon të hajrit.Kam shpresa se atje vjen ndonjëri nga Gashët e na dëfton ngjarjen pak më mirë.Si thua?”
“ Bëj si të duash,” më tha.
“ Ka njeri në klub?” e pyeta.
Ai s’ ishte i sigurtë.
“Po ti merre çelsin dhe thirre Saliun, Fadilin apo ndonjërin që e sheh të arsyeshme.”
“ Ashtu dhe do të bëj,” i thash.
Po kot që dola. Edhë më kot që iu dhash këmbëve në drejtim të Pallatit të Sporteve, ku gjendej ai “klubi” i shquar i Safet Plluqkës.Asnjë shpirt igjallë, me përjashtim të një taksie, s’ dukej në rrugën që çonte drejt Qendrës.Qielli ishte gri e i lartë, por gjurmët e para të mëngjesitdukeshin të zbehta. Banorët e asaj lagje ardhacake ishin gjithnjë në gjumë.
E hapa derën dhe përpak s’ i nxora zorrët përjashta. Atje brënda ishte pirë me të madhe dhe tharrëtira e alkoholit,e përzjerë me erën e duhanit, e kishte infektuar çdo pore të hapsirës.Shpejt e shpejt i hapa dritaret dhe dola përjashta me shpresa se, të paktën ndonjëri nga Gashët, do t’ ishquante dritarët e hapura.Jo, edhe atbotë kur hyra brendadhe i mora me telefon, asnjëri s’ e zuri kufjen me dorë. Edhe unë, si xhaxhi Tare që pushonte në morgun e Spitalit Univerzitar, isha plotësisht i vetëm.
Tek pasi zbardhi drita dhe njërëzia filluan të dalin në punë, në derën e klubit ia behën Muharrem Abedini e Vesel Bajrami. Pak më vonë erdhi edhe Sali Gashi. Ky i fundit dukej i shqetësuar nga telefonatat që kishin ardhur nga Mali i Zi.
” Ani qysh erdhi, o Sali, deri te kjo vrasje,” e pyeti agaVesel. ”Ata, mos qofsha gabim, gjoja u ndreqën dhe Miftari, para se të nisej për Mal të Zi, e kishte ndër mend ta merte nusen me vedi. Të paktën, ashtu na tha. Tani qysh plasi ky fesat – dhe me mendjen e kujt shkoi në derën e atij bukëshkalit? Këso pabesish nuk ndodhin as te qafirët e Avganistanit.”
” Për Zotin, bac, s’ e di.”
Dhe ngjarja, si lëmshi i leshit, dëftohej e ridëftohej, tani duke veshur shtojca të reja, me komente e supozime që pikonin nga qielli sikur ishin dardha erëbasme.Saliu qante nga zhgënjimi, të tjerët e thërrisnin të bënte “gajret”.
Në pamundësi të bëja diçka tjetër, ia nisa Musait një telegram dhe e luta të na kontaktonte në telefonin e “klubit”. Tani edhe Saliu ishte në hall se dikush nga Briskajt kishte deklaruar që“ ai Çami i mallkuar” ua kishte sharë robt e shtëpisë dhe kishte shkuar t’ i vriste me radhë. Ku e dinte i biri i Sylejman Briskut se Ibrahimi s’ ishte i armatosur?
Pak pas orës nëntë e zura kufjen dhe fola me ata të Policisë Lokale. Inspektori, një burrë i sjellshëm, më njoftoi se xhaxhi Tare kishte vdekur në vend dhe vrasësi ishte dorëzuar vetë, pa kundërshtimin më të vogël. Kufoma gjendej në morgun e Spitalit Univerzitar dhe policia, në mungesë të të dhënave tjera, priste orën dhjetë për ta njoftuar Legatën Jugosllave.
” Përndryshe,” shtoi ai, ” do t’ ishte mirë të vinit dhe ta mernit pasaportën e të ndjerit, se pa të s’ fillohet asnjë procedurë. Ejani kur të doni. Nëse s’ më gjeni mua, do ta gjeni ndonjërin nga bashkëpunëtorët e mi.”
” Do të provoj,” i premtova. 
Pikërisht m’ ora dhjetë, deri sa po bëhesha gati të shkoj në zyrën e drejtoreshës Bauth, na u lajmërua Musai. Ai ishte i pikëlluar, i vrarë në shpirt, por jo dhe i thyer nga vrasja e të jatit.
” Ju kërkoj ndjesë dhe ju betohem që as unë, as vëllezërit e mi, s’ kemi qenë në dijeni të asaj që zhvillohej atje.Mjerisht, kështu paska qenë e shkruar. Tani që Lalin s’ e ngjallim dot, do t’ ua dinim për nder të na nisni trupin e tij sa më shpejt,se zakonet tona e donë ta shtiem në dhe sa më parë. Brenda kohës, do të provojmë t’ ua nisim xha Rrustën, xhaxhain tim, apo ndonjërin nga vëllezërit.”
Kjo që kërkonte Musai s’ bëhej shpejt. Unë isha ballafaquar me lloj lloj njerëzish, kapedanë, marinarë, finlandeze të bukura,  profesorë, deputetë, provime, por jo dhe inspektorë të policisë, agjensi varrimi, si dhe nëpunës të Legatës Jugosllave. Megjithate, duke parë se as Safeti as Fadili as Hajdari, s’morën mund të ndaheshin nga gratë e tyre, e mora çantën dhe, pa humbur shumë kohë, u turra drejt zyrës së shkollës Krydgord.
Zonja Bauth më pa me sytë e saj të larmë dhe, para se ta komentonte ngjarjen, e lëshoi një psherëtimë të thellë shqetësimi.Pastaj e zuri një letër të trashë dhe ma zgjati për nënshkrim.
” Të paska rënësherri në derë,” tha ajo.” Janë gjëra që ndodhin dhe njeriu, nga dy të këqia, zgjedh ate që është më pak e keqe. Unë po ta jap javën të lirë dhe, mos qofsha gabim, ti ke nevojë të lidhesh me organe të ndryshme, Spitalin Univerzitar, agjensinë e varrimit, Legatën Jugosllave, etjera, etjera. Që nga ky çast, sa herë të kesh nevojë, mund ta përdorësh telefonin tonë. Po pate vështirësi, drejtohu te Mona, sekretaresha ynë.”
Ti rrofsh, o drejtoreshë, se më nxore nga balta, mendova. Sa për fillim, duhej të gjeja një katalog e një fletore, andaj vajta te portieri i shkollës, zoti Borg.Pastaj, pa humbur shumë kohë, hapa faqen ku gjendej lista e agjensive të varrimit dhe mora kontakt me firmën “Fonus”. Sekretaresha, zonja Blumkvist, më tha se agjensia ishte e gatshme të merrej me rastin e të ndjerit, por vetëm e vetëm kur të dorëzohej pasaporta e të ndjerit.
” Mos pritniçudira,” shtoi ajo. “ Organet e këtushme s’ kanë të ngutur. Ju këshilloj të shkoni sa më parë në zyrën e Policisë Lokale dhe ta mirni pasaportën e të ndjerit, se pa te s’ bëhet gjë.”
” Ashtu më tha dhe inspektori,” ia ktheva.
Kështu filloi një akt i dytë i asaj drame, të cilën s’ e kishte paraparë askush dhe, më së paku autori i këtyre rreshtave. Duke qenë se s’ bëhej gjë pa pasaportën e Xha Tares, duhej të gjeja një shofer që do më çonte në Ystad. Deri dje, pasaporta e të ndjerit kishte qenë çelës për të dalë në Botën ejashtme… Tani ishte çelës për t’ u kthyer në Pakthim…
Me këto ndjenja u nisa drejt klubit, por derën e tij e gjeta të mbyllur. Safet Selimi, që më kishte premtuar se do të dilte më vonë, kishte ikur “në punë”. Saliu, që pak më parë kishte derdhur lotëdëshpërimi,e kishte çuar makinën në ”servis”. Ata tjerët, për arsye që s’ i kisha të qarta,ishin mbledhur në shtëpinë e Ibrahim Gashit. Edhe kjo një cilësi e rrallë e vëllezërve të mi: atakishin kohë t’ ia shëndoshin kokën njëri tjetrit,por s’ kishin kohë të merren metë vdekurin.
Fatlumnisht, deri sa po endesha nëpër Qendër, me shpresa se do ta shihja ndonjërin nga shqiptarët, rastisa në mikun tim Isper El Rabi.Sapo kishte dalë nga shkolla dhe po matej të pinte kafe.
” Çabëhet nëse t’ i jap dy dhe zotrote më çon atje ku dua?” e pyeta. Pak për shaka, më shumë përnjëmend.
” Asgjë. Ti ke një arësye që po më lutesh,” m’ u përgjegj.
“ Jo një, por njëmijë arsye,” i thash.   
Ai çoi dorë nga kafja. Kësisoji,pa bërë ndonjë pazar më të gjatë, iu qepëm rrugës që çonte n’ Ystad dhe, përafërsisht dy orë më vonë, pas dy qëndrimesh të shkurtër – një herë për të pirë kafe dhe herën tjetër për të blerë benzinë – e gjetëm zyrën e inspektorit Persson.
I lartpërmenduri, një vigan i gjatë e i thinjur para kohe, na priti si miq të vjetër dhe s’ na dorëzoi vetëm pasaportën, por edhe gjërat tjera që kishte gjetur në xhepat e të ndjerit.
” Dua t’ ju njoftoj se rrobat e tij ishin tepër të përgjakura, andaj vendosëm t’ i djegim,” tha me keqardhje. “ Por këto që gjetëm në xhepat e tij janë në gjendje të mirë.”
Mua m’u mbushën sytë me lotë. Të gjitha ato gjëra të vogla, personale, të cilat inspektori m’ i vuri përpara, i kisha parë me sytë e mi, edhe ate, jo me larg se një ditë më parë… Aty ishte kutia e cigareve, shkrepsja, ora e xhepit – kujtim nga i jati – syzat, si dhe paratë e rrugës, që ia kishim futur në zarf… Edhe këto ndodhnin në jetën e robit… Ne ia kishim dhënë lekët për t’ i ngrënë me nipat e tij, por atë kënaqësi iakishin këputur plumbat e krushkutmizor.Tani duhesha unë, një njeri i huaj, t’ ua nisja ato relika nipave të tij, bashk me trupin e gjyshit të vrarë.
Me kaq mundej të fillonte një procedure e gjatë dhe e ndërlikuar.
Të nesërmen hyri në fuqi kryeshëndoshi.Kjo traditë e të parëve tanë, e cila dikur kishte funkcion të caktuar psikologjik, falë sheqerit të lirë suedez, televizionit dhe Zyrës për Mirëqenie Sociale, taniu shndërrua në kongres të abdallëve të papunë.Se mos e priste ndonjërin shati apo plori?Zoti na ruajt. Ai kongres do të zgjaste me javë dhe më shumë do përdorej për t’ i përfolur njerëzit e ndershëm, se për ta nderuar kujtimin e të vrarit.
Nga sa do të shihja gjatë javës së parë, vëllezërit e mi s’ ia shëndoshnin kokënnjëri tjetrit, por gjuanin shtriga e thashetheme. Shkonin ata në konakun e Ibrahim Gashit, pinin kafe në sallonin e tij dhe tërë ditëne elume tëharrnin historinë kombëtare.Që nga epoka e Gurit të pagdhendur e deri te vdekja e atij fatkeqit që priste në morgun e Spitalit Univerzitar.Duke qenë se Ibrahimi e kishte nxjerrë një karrige para pallatit ku banonte,njerëzia u lëshuan me vrap drejt konakut të tij. Erdhën të afërm e të largët…Hysen Çelaj… Ditar Kurteshi… Kosovë Rexha Balaj… Cfilakajt… Kolgjinët… Plluqkajt… Açikgjozët… Reçët… Çdo ditë, që nga ora dhjetë e paraditës e deri në mesnatë, ata s’ kishin tjetër punë pos ta prishnin e shprishnin një vrasje që saishte e shëmtuar, aq ishte dhe e pabesë, dhe çdo ditë vishte nyanca të reja… Tani ata e fajsonin xhaxhi Taren dhe e shfajsonin krushkun e tij…Dikush e kishte lexuar gazetën dhe, papandehur, të gjithë e dinin që “Çami” s’ ishte aq i urtë  si e kishim njohur. Ai iu kishte kërcënuar Asllanit me armë dhe ky s’ kishte rrugë tjetër pos ta qëllonte nga prapa.Dikush, e ai dikush s’ ishte veçse Ibrahimi, e kishte nxitur plakun me llafe. E llafet të çojnë në bela…Thoshin ata.
Kjo rrokullisje e opinionit më dukej e prapë.Sa ishin te Ibrahim Gashi, vëllezërit shqiptarë ndienin keqardhje, çfaqnin dhembje për sa kishte ndodhur, e trajtonin vrasësin si shkelës të një tradite të shenjtë, e quanin gaxhul e frikacak, por ate çast që dilnin në Qendër të Rusengordit dhe uleshin me ndonjërin nga Dallanguzët, të gjitha fajet ia ngarkonin të Madhit Zot… Po, pra, atë vrasje e kishte gatuar vetë i Madhi Zot… Ishte Ai – dhe vetëm Ai – që caktonte kohën sa jetonte robi. E duke qenë se Miftarit s’ i takonin më shumë se gjashtdhjetë e sa vjet, duhej Asllan Briskun ta çonte në vend dëshirën e Tij… Ndryshe nga tjerët, Nevzati shkoi edhe më larg… Sipas tij, plaku s’e kishte miellin të pastër, se shkoi për të marrë një gjak të vjetër, të cilin Briskajt e kishin harruar…
Tri ditë pas vrasjes,pasi kisha nxjerrë të gjitha dokumentet që i duheshin agjensisë”Fonus”, drejtori i saj më pyeti nëse kisha dëshirë ta shoqëroja deri në morgun e Spitalit Univerzitar. Ai edhe ashtu duhej t’ishte i pranishëm kur do mbyllej arkivoli..
” Pse jo,” i thash dhe, duke mos patur tjetër njeri, e mora agën Vesel me vete.
” Atëherë, dilni poshtë,” më tha drejtori. ” Pritninë stacionin e autobusëve.”
Kjo ishte hera e fundit që po shiheshim me xhaxhi Taren. Atje brenda ishte ftohtëdhe aiishte shumë i vetmuar. Por edhe si i vdekurai e kishte ruajtur nurin e Çamërisë.Ai ishte fytyrbardhë e pak i buzëqeshur para vdekjes.Dëgjoni këtu, vëllezër, sikur thonte fytyra e tij… Unë jam çam me prejardhje… Janë tri gjëra që na bashkojnë neve, shqiptarëve… E para është gjuha shqipe… E dyta është Gjaku arbëror… E treta është Flamuri i Skenderbeut… Mu për ate, para se të ndahem prej jush, dua t’ ua kujtoj një gjë… Ajo që e bën burrin burrë është – besa. Burri jeton si burrë dhe s’ ia ka frikën vdekjes… Aq më tepër që vdekja nuk zgjatë më shumë se disa dekika…
Po, pra, vdekja e tij s’ kishte zgjatur më shumë se disa çaste dhe ai e kishte pritur siçna mësonte. Nuk e mori tuberkulozën nga frika. Edhe tani që s’ mirte frymë,ishte krenar me vdekjen e tij, sepse ishte nisur me këngëte krushku i tij. Me sa gëzim u nis dhe mesa vrer u rrëzua para derës së tij…Dhe ai krushk e quante veten fisnik e njeri të ndershëm…
Në mbrëmje, deri sa po i kundroja gjërat e xha Tares, më mbërtheu një pikëllim të cilin e kisha provuar edhe më parë. Atëbotë isha normalist dhe ne, duke mos patur tjetër punë, natë për natë mblidheshim në një sallë të madhe për t’ i ndëshkuar pesë ulqinakë që kishin refuzuar ta quanin veten ”cërnagoras”. Kjo ishte dhuna e pushtetit sllav. Duke na ndjekur që nga rinia e deri në vdekje, ajo s’ na kishte marrëvetëm gëzimet, por premtonte edhe më shumë surpriza të reja.
Sipas fjalëve që pëshpëriteshin nëpër Rusengord, Musai fshihej diku në Malme ose Treleborg. Kjo kishte domethënie. Ai, sikur t’ ishte djalë i të jatit, duhej të vinte e ta merte kufomen, por askush s’ ia kishte parë gjurmët. Kush s’ e kishte thërritur për ta ngushlluar, por ai s’ e kishte zënë kufjen me dorë. Kjo dëshmonte që ai s’ ishte në Ulqin dhe donte të na befasonte me ndonjë kërdi të re, edhe më të lemeritshme se e para. Ku ta dish, mbase ishte çeshtje orësh deri sa të kërciste automatiku mbi shtëpinë e familjes Brisku. Askush s’ e dinte çkaziente nëshpirtin e tij. Të gjithë, me përjashtim të Hysen Çelajt, sikur e prisnin atë ditë që të shliroheshin nga një ankth që lugetëronte nëpër kokat e tyre.
Tani Gashjanët i mbërtheu njëfrikë e re. Sipas atyre që shtireshin të mençur, xhaxhi Tare ishte në besë të tyre dhe ata duhej t’ ia mirnin gjakun; përndryshe, Musa do t’ i quante frikacakë. Edhe pse s’ dinin si ta shqiptonin ankthin e tyre, ata pyesnin veten ç’ faj kishin bërë për të rënë n’ atë xingonë mallkimi.Ata e kishin pritur xhaxhi Taren si një mik të dashur. As ishin gjak, as ishin farefis meçamët e Ulqinit, por Musánë e kishin dashur si vëlla dhe e kishin trajtuar si çdo shok të diasporës. Mjerisht, këta të fundit sikur s’ kishin tjetër punë pos t’ i nxitnin që ata, kundër vullnetit të tyre, ta vrisnin një anëtar të familjes Briskaj. Paçka se vetë fshiheshin nëpër shkurre dhe i shmangeshin “klubit”.Merre me mend nëse vinte Musai dhe i grinte të gjithë si pleshta?
Ibrahimi u shndërrua në kufomë. Ai edhe ashtu ishte frikacak, kishte gjashtë fëmijë të vegjël dhe s’ e donte belanë. Befas, deri sa poshkoja e po vija nga zyra e agjensisë ”Fonus”, atij iu kujtuan artikujt që dilnin në shtyp.Ditë për ditë, sa herë qëshiheshim në ”konakun” e tij, ai duhej të ma kujtonte se kish vendosur ta përcillte të ndjerit deri n’ Ulqin dhe, për t’ i evituar keqkuptimet, duhej t’ ia dorëzonte Musait të gjithë artikujt që ishin shkruar në suedishte.Kjo më dha të kuptoja se ai, i trembur nga fjalët e Nevzatit, kishte filluar ta ndiente veten fajtor për atë vrasje.Sa herë që ulej në kafene, Nevzati i shkonte pranë dhe, përpos tjerash, e pyeste mos ishte Udba ajo që e kishte planifikuar atë vrasje. Dhe jo vetëm kaq. Mos kishte mundësi që nesër pasnesër ta arrestonte si ballist?
Ditën e hënë, të dytën pas vrasjes së xhaxhi Tares, deri sa po përpiqesha ta njoftoj Milaimin, vëllanë e dytë të Musait, se agjensia ishte e gatshme taniste kufomën për n’Ulqin, në derën e klubit ia behu Ibrahimi. Me të marrë vesh se puna kishte ecur para, ai, pa e zgjatur fare,shkoi te banaku dhe ia kërkoi Muhametit një letër të bardhë e të panxirë nga lapsi.
” Ke bërë një punë të madhe,” më tha.” Popuna yte mund të bëhet edhe më e madhe nëse ulesh e ma shkruan një raport të shkurtër për këtë ngjarje ne gjuhën serbishte. Semalaziasit s’ e kuptojnëgjuhën shqipe?!..”
” Ani kujt po i duhet ai raport?” e pyeta me inat.
” Organeve të brendshme, kujt tjetër,” më tha. Dukshëm i ofenduar nga fjalët e mia.
” O vëllau im,” i thash.“ Unë serbishten e kam harruar.Po e deshti puna, jam i gatshëm të ngjitem edhe në qiell për ty,por jo dhe të shkruaj raporte nëgjuhën serbishte. Ti po njihesh me zotin Konzull. Nëse ke nevojë për ndonjë raport, shko te ai, se ka kompetenca më të mëdha se unë.”
Ai më pa me inatë dhe iku nga klubi. Dy dite me vonë, deri sa po ngutesha drejt shtëpisë, dikush i ra borisë dhe unë e pash njëpezhó të bardhë, të cilin e drejtonte Bahriu, dhëndrri i Abdi Rrahman Beqirit.Ai kishte me vete Safet Selimin, Sali Gashin dhe dyshqiptarë të tjerë. Njëri prej këtyre dukej i ri, i sjellshëm;tjetri plak dhe shumë i ngjashëm me xhaxhi taren. Ata sapo kishin ardhur nga aeroporti dhe po shkonin në Legatën Jugosllave.Ashtu e donin rregullat. Përndyshe, të gjitha formalitetet ishin gati dhe trupi i xhaxhi Tares mundej të nisej cilindo çast.
” S’ kemi shume punë,” tha Bahriu.” Shumë shumë, një orë, pastajdo të kthehemi në klub.”
” Animirë,” i thash.“ Mirupafshim atje.”
Më në fund, pas tetë ditësh të gjata në morgun e Spitalit, kufoma e xhaxhi Tares do të nisej për vendlindje. Ajo s’ do të pushonte atje ku e kishte vendin e vërtetë por, derisa Ulqini gjendej në tokën shqiptare, ajo do ta pranonte si shqiptar tjetër. Kufomën do ta çonin dy shoferët e agjensisë “Fonus”, ndërsa kusherinjt e tij, Seidi dhe xhaxhi Rrusta, të shoqëruar nga Ibrahimi, do të udhëtonin me aeroplan.
Një të vajtur te shtëpia, mora gjërat që i takonin atij rahmetliut dhe u nisa për në Rosengord.S’ kisha shumë të ngutur, se java e kaluar m’ i kishte marrë të gjitha forcat.
Klubin e gjeta thuajse të zbrazët. Me përjashtim të Muhametit, që gjithnjë punonte për kafshatën e bukës, brenda ishin edhe dy vëllezërit Gashi, dhe dy evgjit nga Sllovakia. Bahriu, Safeti e Sali Gashi prore s’ kishin ardhur.
“ Ani, ç’ kemi?Si po ja çoni?” i pyeta, duke iu drejtuar më shumë Ibrahimit se Jakupit.
” Mbaroiedhe kjo punë,” tha Ibrahimi. Gjithnjë i mllefosur për atë punën e raportit. ”Si t’ jetë kysmet, edhe unë do vete në Ulqin.Por me t’ u kthyer prapa, do t’ i mbledh vëllezërit dhe s’ do t’ i lë të ngatërrohen as me xhamia, as me shoqata.”
“ Po pse kështu?” e pyeta pa të keq.
” Ashtu më duket më mirë,” tha ai.Dhe vazhdoi.“ Deri dje e konsideroja Nevzatin të marrë, por ai kish qënë i mençur. Ju kujtoni se bota po hanë barë, më tha.Të mos e nisnit atë dreq shoqate, puna s’ do shkonte deri në vrasje. Ama ja që shkoi dhe juve ju gjet belaja. Ju kujtoni se Shejtani është në qiell, po kjo ështëgabim. Shejtani ka zbritur në tokë dhe s’ do të pushojë pa na bërë pikë e pesë. Do të vijë një kohë kur vëllau vëllaut do t’ ia nxjerrë sytë.Ja kështu më tha.”
Unë e vura buzën në gaz.
” Dëgjo, Ibrahim vëllai,” i thash. ”Ne s’ e themeluam shoqatën për t’ ia nxjerrë sytë njëri tjetrit, por për ta mbrojtur identitetin tonë.S’ di a kesy për të parë apo të ka qorruar Zoti?Unë po merrem me këtë punë për hatrin e fëmijve tuaj.A kam ndonjë hair nga kjo punë?Të gjithë e dinë që s’ kam.Megjithate, unë s’ jam dorëzuar sepse ashtu më kanë përgaditur profesorët e mi. Qysh më kanë përgaditur?Ja, kështu: që t’ ju dua si Jezu Krishti, edhe pse s’ e meritoni respektin tim.”
Mu n’ ato çaste ia behu Bahriu medy mysafirët e largët. Seidi, një kolos i gjatë, dhëndërr i Kryezinjëve, e kishte marrë atë rrugë për ta kursyer Musánë, ndërsa xha Rustemi, plak shtatdhjetë e kusur vjeç,ishte vëllaui xhaxhi Tares. Ajo afërsi familjare dukej edhe në pamjen e tij të jashtme.
Ata u ulën përballë nesh, nxorën cigaret dhe pasi na dëftuan se kush ishin, porositën nga një kafe. Sipas rendit, duhej t’ u iknim fjalëve, por Ibrahimi ishte gjithnjë hakmarrës.
” Zotrote e pate fjalën te respekti,” tha ai, këtë herë dukshëm i trimëruar nga prania e mysafirëve.” Askush s’ të ka detyruar të na ndihmosh me zor. Fundja, cila është e mira e kësaj shoqate kur, pas kësaj ngjarje që ka ndodhur, gjumin gjumë s’ po e bëj.Saliu dhe Jakupi mund ta ndjekin kokën e tyre, por unë do ta shikoj punën time. Fundja, jemifshatarë dhe mundemi pa kulturë.”
Kjo s’ i pëlqeu xhaxhi Rrustës.Ai sapo kish zënë vend në mesin tonë dhe s’ kishte ndonjë idé të qartë përse po ziheshim. Megjithate, shprehja që përdori më i madhi i Gashëve s’ i pëlqeu.Edhe ai, njësoj si xhaxhi Tare, e kish ndjekur çetën e Bajram Currit.
” Dëgjoni, burra,” tha me zërin e njeriut autoritativ.” Unës’ kam ardhur t’ u mbaj ligjërata. Unë kam ardhur ta marr kurmin e vëllaut tim. Megjithate, do t’ ua them një fjalë. Ju, kosovarët, e keni një thënie të mirë: ” I vdekuri me të vdekurit dhe i gjalli me të gjallët… Im vëlla, rahmet i pastë shpirti,  kishtenjë rrugë e dy punë. Të dyja ishin të mira.E para punë – gjë kjo shumë e lehtëe e rëndësishme, ishte t’ ua sillte ca rroba që të këndoni e të vallëzoni sipas zakonit të parëve.Atë punë duhet ta vazhdoni meçdo kusht, se e keni amanet nga baballarët tuaj. Ata ishin analfabetë por e donin kulturën.. E dyta punë ishte private. Kjo s’ katë bëjë me asnjërin prej jush.Me këtë punë duhet të merremi ne dhe, nëse është e mundur, duhet ta zgjidhim si vëllezër.Ju e dini se vrasjet janë plagë e vjetër.Ato s’ janë bërë vetëm për gra, po dhe për një bisht kau, për dy pëllëmbë vend apo për një fyerje të pamatur. Mbani mend një gjë: as pushka, as pajtimi, s’ gjenden nëçitjane tëgrave. Ato duhen kërkuar nëpër kuvende…Shtrohet pyetja: Ku mbahen tubimet pos nëpër shoqata? Nëse keni burrëri, duhet ta vazhdoni punën… Kjo është dëshira e familjes Kryeziu…”
Pastaj, pasi e piu kafen që ia kishte sjellë Muhameti, ai propozoi tëdalim në qytet, sepse ishte hera e parë dhe –ndoshta e fundit – që dilte jasht Jugosllavisë..
” Mos ma merrni për të madhe,” u arsyetua Rrustem Kryeziu.” Unë jam plak dhe kurrë s’ kam qenë më larg se në Titograd.Të shoh të paktën diçka të re, se vijnë shokët për ngushllim e s’ di çka t’ u dëftoj për këtë botë…Apo kam lajthitur?”
Jo, ai s’kishte lajthitur, por ne ishim tejet të lodhur për ta dëgjuar zërin e arsyes.
Atë natë, sipas dëshirës së plakut, dolëm në sheshin Gustav Adolfs Torg dhe e qerasëm me bukë, pije e ëmbëlsira. Pastaj e shetitëm nëpër qytet deri sa u lodh dhe kërkoi të rehatoj.Të nesërmen ai dhe Seidi, të shoqëruar nga Ibrahim Gashi, dolën në limanin e Malmes dhe u nisën për në Kopenhagë.
Që nga ajo kohë s’ jemi takuar rishtaz.

Shkruan: Ramadan Rexhepi

.