SHPËRNDAJE

 

Ora ishte pikërisht pesë e shtatë minuta kur profesor Rifati, i veshur në pallto të gjelbër e pantallona të hekurosura mirë, doli nga kabineti i gjuhëve të huaja dhe, me një çantë të madhe në dorë, zbriti shkallëve teposhtë. Ai qëndroi një çast në shkallët e Gjimnazit dhe pak më vonë, pasi e hapi bicikletënme çelës, kërkoi diçka n’ oborr, por s’ pa gjë tjetër pos disa gjimnazisteve të reja, të cilat, para se të iknin në shtëpitë e tyre, po pinin duhan dhe zgërdhiheshin me njëra tjetrën.
Do ketë ndodhur diçka, mentoi dhe bëri para, drejt një rrugice që çonte në sheshin “Jeanne d’ Arc”. Përmbi qytet sapo kishte rënë muzgu dhe makinat që kalonin përskaj tij lëshonin një trishtim të lehtë dimëror.
Ajo gjithmonë e priste përballë gjimnazit. Në fillim, kur ishte e re dhe s’e njihte qytetin aq mirë,ajo shprehi – që ditë për ditë ta priste përballë vendit të punës – i shkonte në nerva dhe ai, aq sa e qortontetë shoqen, edhe më tepër e qortonte veten. Zvicëranët, sado të mërzitur që ishin, kurrë s’ e prisnin kurrë njëri tjetrin në rrugë. Epo, këto i kishte jeta. Ai, kundër dëshirës së tij personale, kishte rënë në gurmazin e një dashurie të gjymtë dhe në vend se ta gjente mirënjohjen e një femre shqiptare, e kish gjetur një kokëçarje të re. Ç’ është e drejta, atë vjeshtë mbusheshin dhjetë vjet që ai e luante një rol që s’ e kishin luajtur as artistët amerikanë: në vend se ta ruante pavarsinë individuale, profesori, pa e detyruar kush, kishte rënë zbritur në errësirën e një jete që ishte poaq e thatë e poaq e gjymtë sadhe netët në një oazë arabe.
Ishte java e parë e muajit janar dhe ai sapo ishte kthyer nga një vend që quhej Garmisch Parten Kirchen, ku bashk me Ksenin i kishte kaluar pushimet dimërore. Këtë herë ishte shlodhur dhe mezi priste të fillonte me ligjëratat e parapara për gjysmëvjetorin e dytë. Ai kishte punuar si arsimtar njëzet e gjashtë vjet dhe ishte i njohur si pedagog i atij gjimnazi të shquar. Sa herë që fillonte viti i ri shkollor dhe profesoresha e historisë, zonja Marianne Giakoneti, duhej ta prezantonte lëndën e saj, gjithmonë e ftonte profesorin si mysafir. Zotëri Rifati s’ ishte vetëm i thatë e i sjellshëm, por greqishten e fliste më mirë se grekët e vërtetë.Kush e di se ç’ vlonte në kokën e zonjës Marianne!.. Ajo mbase e pëlqente si mashkull, se ishte e re dhe e divorcuar, por ai ishte i martuar dhe zonja e tij, një shqiptare e vogël sa cirikoka, përherë e priste përballë Gjimnazit.
Çuditërisht, shqiptarët që mësonin n’ atë kolegj nuk e donin me afsh të madh. Përkundrazi, edhe pse ai ishte zbardhur në punë dhe të gjithë e kishin parë duke hyrë e duke dalë nga ajo godinë,ai, për nxënësit që e e kishin zgjedhur frengjishten e gjermanishten si lëndë të veçanta, ishte i rrezikshëm. Ata s’ e kishin të qartë si mundej ai burrë i thatë, i lindur në një fshat të largët të Greqisë, ta fliste shqipen më mirë se prindërit e tyre, që ishin tamam shqiptarë dhe kishin luftuar për Shqipërinë e pushtuar nga komunistët. Pikërisht kjo, që ai e fliste një shqipe çuditërisht të bukur, ishte bërë shkak që ta ndienin veten injorantë dhe, sa herë që kishin punë në krahun e mëngjër të shkollës, ata kalonin andejpari pa i ngritur sytë përpjetë. Vetë fakti që ai, profesori, një ditë do ta vlerësonte punën e tyre, mjaftonte t’ i rrinin larg dhe të mos ndërronin shumë fjalë me të.
Pak minuta më vonë, ai e kaloi sheshin ”Jeanne d’ Arc”, qëndroi pak para “Marty-t”, një supermarket ku hynin e dilnin ata që drejtonin firmat bankare, klinikat e shquara kirurgjike, shtëpitë botuese të librave dhe agjensitë e udhëtimeve, dhe vazhdoi pastaj drejt rrugës Schilerstrasse, ku gjendej apartamenti i tyre i përbashkët.Ai priti të hapeshin dritat dhelakoi në Librarinë univerzitare, që gjendej mu në udhëkryqin ku puqeshin rrugët Schiler- dhe Göthestrasse.
Profesori i donte librat dhe, sa herë që kishte kohë, lakonte n’ atë librari për t’ i shfletuar titujt e autorëve të huaj. Flitej se dikur, kur ishte i ri, edhe ai ishte marrë me shkrime, por ata të Shqipërisë e kishin përjashtuar nga lista e të gjallëve: zotëri Rifati ishte çam dhe familja e tij ishte reakcionare. Tani që ishte plakur dhe s’ e dinte ku do t’ i mbyllte sytë, ai kënaqej duke i shfletuar librat e tjerëve dhe duke shënuar titujt e tyre.
Përndryshe, ai nuk blente libra. Që nga behari i vitit 97, kur Shqipëria kishte marrë flakë dhe ai – krejt rastësisht – ishte njohur me Ksenin në Vlorë, jeta e tij ishte shndërruar në një fushë të minuar me lloj lloj ndalimeshe pengesash absurde. Sado e çuditshme që duket, kish çaste kur ai, deri sa shkonte drejt banesës të cilën e kishte blerë me të hollat e tij, kishte përshtypje se kish vdekur para shumë shekujsh dhe për çdo ditë që shkonte në punë, mundej të shkilte gabim dhe, po atëçast, të fluturonte në erë bashk me gjylen e montuar për shpërthim.
Tani që gjendej afër shtëpisë së tij, ai e ngadalsoi hapin dhe ndjeu një rrëqethje të lehtë në trup. Kjo i erdhi papandehur, deri sa po e kujtonte atë natën e kaltër, ngjyrë marine, kur ai, me një çam tjetër, ia kthyen shpinën Shqipërisë dhe, pa e ditur se ç’ i priste në Korfuz, u turrën me not drejt yjeve që ndriçnin në errësirë. Tani që kishte dalë në Botën e Lirë dhe i kishte shërbyer asaj bote një çerek shekulli, sëpari si përkthyes nëpër kampet e Italisë, e pastaj si profesor në një kolegj të Zvicrës, profesori e kishte kuptuar se edhe ai, njësoj si Sizifi, kishte patur dy jeta: njëra prej tyre kish qenë e nxehtë,me shumë diell, tjetra ishte e ftohtë, me shumë borë dhe acar.Dy jetat e tij, sido që kishin qenë, ishin fare të pakuptimta.
Kjo dhe ishte arsyeja pse ai, pas aq vitesh n’ atë vend të huaj, s’ kishte të ngutur për në shtëpi. Shtëpia e tij, një apartament tridhomësh, më shumë i ngjante një kishe katedrale se sa një shtëpie ku jetonin dy bartës të botës shqiptare. Dikur, kur jeta e tij ishte e pambjellë me ndalesa e kundërshtime, ai tridhomshi i tij ishte i hapur natë e ditë, për meshkuj e femra, për punëtorë e fshatarë, dhe n’ atë apartament mbaheshin mbledhje, zhvilloheshin debate, shkruheshin pamflete, përgaditeshin demonstrata dhe e përditshmja, sado e trishtë që ishte, kishte shumë domethënie.
Tani zoti Rifati kishte shkelur në një kontinent të ri. Gjatë tri katër viteve të fundit, ai kishte dalë nga vetja dhe – jo për një javë a për një muaj – por gradualisht, pa e vërejtur ndryshimin e tij, kishte çuar dorë nga libraritë, kafenetë, restorantet, garderobat, udhëtimet, farefisi dhe Shqipëria, vendlindja e tij. Ai, papandehur, kishte hyrë në një epokë trishtimi dhe shpesh herë e pyeste veten ç’ ishte ajo që e mbante sëbashku me shoqen e tij. Ata s’ kishin fëmijë dhe, me përjashtim të shëtitjes që e bënin pas orës gjashtë të mbrëmjes, secili e shikonte punën e vet: ai i kontrollonte hartimet e nxënësve të tij, ajo thurte kapela, qepte fustane ose hekuroste rroba.
Ai e lidhi biçikletën pranë portës së jashtme dhe hyri në një oborr të veshur me pisha. Diçka kishte ndodhur, se ajo kurrë s’ do ta priste muzgun pa dalë përjashta. Ajo s’e donte errësirën dhe, sapo fillonte të muzgej përjashta, ikte rrëmbimthi në rrugë. Nata ishte e re, ngjyrë shojze, dhe hëna që shquante në qiell dukej shumë e ndrojtur.
Ai e hapi derën kujdes – kujdes dhe e pa Ksenin me kufje në dorë. Atje brenda po zhvillohej një bisedë e nxehtë, me zë të lartë.Ajo papandehur i dha fund bisedës dhe e shikoi me sy të brengosur.
” Hë, mi, ça ka ndodhur?” e pyetiky.
Ajo e pa të shoqin me vetulla të vrara.
“ Qyshça ka ndodhur?” ia ktheu ajo. ” Duhet të vemi në Tiranë.Ja ç’ ka ndodhur,” tha me inatë.
Zotëri Rifati s’ u besoi veshëve të tij. Ai e la çantën mënjanë dhe, duke e varur pallton në raft, e pa me sy të habitur. A ishte ajo më vete apo kishte luajtur menç? Mos po e merrte për të trashë dhe çdo ditë duhej të trillonte diçka? Ai e kish patur në Madeira, Lanzarote, Majorka eIbiza, po gjykuar nga sjelljet e saj, Kseni, në vend se të rehatohej, po harbonte gjithnjë e më shumë.
“ Ne sapo erdhëm nga pushimet, o grua, ” i tha me zë të lartë. “ Ishim plot dhjetë ditë në Garmisch Parten Kirchen. Nga doli tani Tirana? Unë s’ jam narkotrafikant, por pedagog i gjuhëve të huaja. Unë duhet të mbaj punë.”
Por ajo s’ luajti nga vendimi i saj.Ai kurrë s’ e kish parë aq të vendosur.
“ Këtëherë s’ kemi çare,” tha Kseni me zë të prerë. “ Flori ka vdekur…”
“ Kush Flori, moj?” e ndërpreu ky. Profesori e dinte kush ishte Flori, e kish takuar një herë në Tiranë, por s’ ishte e thënë që bëhej fjalë për të njejtin person.
” Flori i Rudinës, pra.Ne s’ kemi veçse një Florian,” tha ajo e ngrirë dhe pa asnjë lotë në sy.Dhe vazhdoi. ” Eh, ça s’ përjetoi ajo Rudinë!Një herë ndarjen… Pastaj shprishjen e familjes… Tani edhe vdekjen e djalit më të madh… Edhe çë djali se!..Floriani ka qenë yll… Ka më keq se kjo?”
” S’ka,” tha ky. Por ajo që thonte ajo s’ kishte nevojë të jetë e vërtetë.Ku e dinte ajo që njëmend kishte vdekur Flori?“ Ki kujdes, se Xhuli është maniake. Ajo sikur s’ ka tjetër punë veçse të të nxjerr nga takti”…
” Mos nxir kumbulla nga goja,” tha ajo. ” Sapofola me Eglantinën dhe ajo më tha se vdekja e çunit është konfirmuar edhe nga Ambasada e Romës. Ai dhe një shok kuksjan, paskan dalë nga pista dhe qenkan katandisur në greminë. Kaq thjeshtë është puna. Ti bën mirë ta njoftosh zotin von Glarus që sonte, se nesër duhet të bredhim nëpër agjensi të udhëtimeve. Do na kushtojë kjo punë, se s’ ka shumë aeroplanë që zbresin në Tiranë.”
Ai u shemb në karrige dhe s’ tha as po, as jo. Gjithëçka tjetër ishte më e lehtë.Kjo ishte një surprizë e rëndë si plumbi dhe i përngjante uljes së një sorre n’ oborr.
Ai e nxori kutinë e cigareve nga xhepi.
“ Sonte s’ e ngas dot zotin von Glarus, se ka ikur në shtëpi. Nesër, kismet, duhet t’ i vete në zyrë,” tha ai.Dhe vazhdoi.“ Që ta them të drejtën, këtë s’ e kisha pritur as në ëndërr. Djalë i ri… Pa i mbushur as të tridhjetat… Por kur do ta varrosin atë djalë?”
Ajo i ngriti supet me dëshpërim.
“ Ku ta dij unë,” tha Kseni.” Sipas Eglës, kufoma vika nesër, ndërsa varrimi bëhet pasnesër. Të paktën ashtu e donë traditat. Eh, sa ka vuajtur ai hallemadh!… Ishte fëmij kur u ngjit n’ anije dhe iku drejt Italisë.”
Dhe ajo u shkreh në një vaj që ishte poaq i heshtur e poaq memec sa dhe muret e kuzhinës.
Atë natë profesori fjeti vetëm nja katër orë. Sapo i lau dhëmbët dhe e vuri kokën mbi jastëk, ai e ndjeu veten të bezdisur. S’ ishte vdekja e atij djali që e brengosi aq shumë, sa buzët e përveshura të atyre që duhej t’ i takonte. Atje do vinte Pipi, ai langaraqi së Partisë, që ishte i thatë e i zi si evgjitët grekë… Do vinte Lopi, ajo kunata gojëmbël që, si të gjitha shqiptaret tjera, ishte bërë ”vorio-epirote”… Do vinte pastaj Gabi, ajo kokëmadhja, që dikur lante pjata, por tani e konsideronte veten afariste, se i vishte të gjitha prostitutat e Parlamentit shqiptar. Do vinte pastaj Xhuli, ajo intrigantja e palodhur, që s’ kishte lënë gurë a burrë pa ofenduar… Se Rudin, nënën e atij fatkeqit, zoti Rifati s’ e njihte mirë. Ate e kishte takuar vetëm një herë…Ata ishin si dunga. Një sëmundje kjo që ta hante guxhumaren dalëngadalë, duke të torturuar herë me ethe, herë me jashtqitje. Ai, Rifat Xhafa nga Margëllëçi, ishte ballafaquar me lloj lloj sadistësh e kriminelësh, por këta me të cilët duhej të ballafaqohej n’ atë varrim ishin më të qelburit që kishte nxjerrë Toskëria. Këta s’ ishin përfaqsues të regjimit, këta kishin qenë regjimi vetë…
Të nesërmen, gjatë kohë para se të shkonte në drejtori, ra zilja e telefonit. Ishte Xhuli. Ajo që lajmërohej nga Trikalla. Donte të bisedonte me Ksenin.
” Po fle,” i tha ky. ” Do t’ ia nxjerr gjumin?”
” Jo, jo, se do t’ i lajmërohem më vonë,” kundërshtoi Xhuli. Ajo që ai, zoti Rifati, mundej të bënte, ishte t’ ia shkruante një cope letre dhe ta njoftonte se Lopi me të shoqin, do të shkonin me makinë, ndërsa ajo dhe Kostaqi do të udhëtonin me aeroplan. A e dinte ai kur do të mbërrinte kufoma në Shqipëri?
Jo, profesori Rifati s’ e dinte.
“ Atëherë, para se të ikësh nga shtëpia, shkruaja një cope letër dhe thuaj se Flori mbërrin sot, m’ ora njëmbëdhjetë, dhe homazhet do t’ i bëhen në Plazh.”
“ Në shtëpinë e të jatit?”
“ Jo, jo, në shtëpinë e vet. S’ e ditke që ai ka shtëpi në Plazh?”
Jo, ç’ është e drejta, kurrë s’ i kishte interesuar ajo punë. Por meqë ajo mori mund ta njoftonte, do t’ ia përcillte Ksenit porosinë e saj.
Ai kishte të ngutur. Duke marrë parasysh rregullat që vlenin në Gjimnazin Latin, si dhe numrin e aeroplanëve që shkonin për në Tiranë, profesori duhej – në dorë të parë – ta merte lejen e domosdoshme nga drejtoria, pastaj të shkonte në agjensinë e udhëtimeve.
Zoti von Glarus e priti mirë dhe, sapo mësoi natyrën e vizitës së tij, e nxori një letër nga sirtari.
”Hidhmani një firmë dhe ikni ku jeni nisur, se të tjerat i bëj vetë,” tha ai me zë miqësor.
” Shumë faleminderit.”
Ora ishte tetë e gjysmë dhe ai kishte të ngutur. Qielli ishte i zymtë dhe n’ oborrin e shkollës s’ dukej asnjë shpirt i gjallë. Profesori e nxori celularin nga xhepi dhe shënoi numrin e shtëpisë.
” E mora lejen,” i tha Ksenit me zë të ftohtë.“ Tani po vete për bileta. Nuk e di arsyen, por kam një përshtypje që s’ do gjej diçka të hajrit. Ç’ kemi andej?”
“ Rrëmujë e madhe ,” tha Kseni. Dhe deri sa po shkonte drejt sheshit ”Jeanne d’ Arc,” ai mësoi se Kseni ia kishte bërë këmishat gati dhe sapo kishte biseduar me Eglantinën.
“ Xhuli s’ të ka gënjyer,” tha ajo. “ Kufoma e të ndjerit mbërrika më orën njëmbëdhjetë, po ngatërresa tjera paskan dalë.Policia s’ i paska lëshuar ata tjerët të hyjnë në Shqipëri.E kam fjalën për Stathin dhe Gonin, fëmijët tjerë të Rudinës.”
“ Po pse ashtu?” e pyeti profesori.
“ E ku ta di nunë,” ia ktheu ajo. Kseni s’ kishte fjetur fare dhe ishte e tendosur.“ Ti e di që ajo kurva e motrës time ka hyrë në Greqi me pasaportë falso. Ai klyshi po, i biri, endet nëpër Evropë me pasaportë rumune. Policia ka diçka, ani s’ i lëshon brenda. Hiç mos u mërzit se atë punë e mbaron Rudi. Ajo ka qenë në të njejtin kurs me zonjën e kryeministrit.”
Profesori s’ u gabua shumë.Shpresat që kish patur ta gjente një aeroplan që shkonte gjatë ditës në Tiranë ishin barazi me zero. Asnjë agjensi tjetë pos “Austriakut” nuk mbante lidhje me Shqipërinë.Përndryshe, e vetmja rrugë ishte që një herë të zbarkonin në Budapesht, Athinë apo Stamboll dhe ta prisnin lidhjen e rregullt.Nëpunësja, një bjonte shumë e sjellshme, ishte në hall.
“ Es tut mir leid, monsieur, po s’ keni rrugë të dytë,” tha ajo. “ I vetmi opcion që mbetet është të prisni në Vjenë deri më ora njëmbëdhjetë. Përndryshe, avioni tjetër shkon nesër më ora shtatë të mëngjesit.Nëse ikni sonte, atje do të zbrisni para orës dymbëdhjetë.”
“ Po ikim sonte,” tha profesori, duke ia zgjatur kartën bankare.
Ajo e kaloi kartën në kompjuter dhe, para se t’ ia dorëzonte biletën, ia përsëriti të dhënat.
“ Atëherë… Aeroplani në drejtimin Bern – Viena fluturon më ora shtatë e nëntëmbëdhjetë minuta. Dorëzimi i bagazhit fillon më ora pesë e tridhjetë. Në Vjenë do të presni deri më ora njëmbëdhjetë. Më ora njëmbëdhjetë e pesëdhjetë minuta do jeni në Tiranë. Paçi një rrugë të mbarë.”
Më në fund: u gjet. Mos tjetër, ai tani ishte i sigurtë se atje do të mbërrinin para mesnatës.
Pritja ishte vërtet e gjatë por, nëse shtyhej deri nesër, ajo bëhej e padurueshme. Aq më tepër që i ndjeri s’ ishte i panjohur. Ai ishte një yll që s’ do të perendonte kurrë. Të gjithë, me përjashtim të profesor Rifatit, që s’ e kishte gjë, do të nguteshin që ta derdhnin një lot për atë njeri. Ai ishte një djalë i mirë, një djalë zemërbardhë dhe një bir i paharruar.Tani që dihej se edhe këta do të shkonin, telefoni s’ pushonte asnjë çast.Thirrje nga Trikalla… Thirrje nga Roma… Thirje nga Durrësi…Dhe ai, për ta vrarë sikletin që po e hante nga brënda, e zuri një vandak me fletore dhe, pasi e porositi një filxhan kafe, filloi t’ i korrigjonte hartimet që ia kishin dorëzuar nxënësit.
Ai, ç’ është e drejta, ishte i lodhur për punë, por për ta krijuar një pasqyrë mbi ate që kishte ndodhur, duhej të shtirej se po merrej me diçka. Ai, në të vërtetë, kishte një parandjenjë se vodhëzat s’ ishin aq të ëmbla sa thonte Kseni, por s’ ishte i prirur ta artikullonte opinionin e tij me zë, se duhej të prishej përjetë me krushqit e tij. Një çast, deri sae shoqja po fliste me Lopin, motrën e madhe, asaj i ra ndër mend se Flori shpesh herë i lajmërohej nga Franca, ku jetonte me një grua, dhe gjithmonë bënte shaka.Ai i kishte qejf shakatë, dhe sa herë që Kseni e këshillonte të mos merrej me punë të pista, ai e siguronte se ato ua kishte lënë të tjerëve. Ai vetë ishte kujdestar dhe i ruante gocat nga rrugeçërit italianë, spanjollë apo arabë.
Ça kishte ndodhur, pra, atë natë kur ai, bashk me shokun e tij,në vend se të shkonin në Milano, kishin dalë nga pista dhe ishin katandisur në greminë? Vallë, çfarë ishte ajo vdekje e mallkuar: krejt e rastësishme apo e planifikuar?
Tatari e di atë punë,mendoi profesori.Sido që kishte vdekur, vdekja e tij ishte e pakuptimtë. Aq më tepër që ai djalë s’ ishte i varfër, s’ ishte i papunë dhe s’ ishte mendjesakat.Ajo që e befasonte pak më shumë ishte – ankthi i tezeve, hallave dhe dajallarëve të tij dhe,sa më shumë që i analizonte çirrmat e tyre,aq më e qartë, aq më e dukshme, bëhej frika e tyre.
Ajo ishte një frikë e natyrës tjetër. Një frikë që i përngjante vrapit të deleve. Ndryshe, qysh ta kuptonte atë ankth që vinte nga Greqia e Shqipëria:sidhembje për një djalë që e kishin njohur, e kishin dashur, apo sinjë zbulim që Zoti s’ ishte tigër dhe mundej të ndëshkonte? Ai, profesor Rifati, e dinte fort mirë se të gjithë ata që atë pasdite çirreshin në kufjen e telefonit deri dje kishin qenë ateistë të flakët. Posaçërisht Pipi, ai mburraveci që shiste mend se ishte socialist dhe s’ do ta hiqte kurrë mjekrrën që e mbante për nder të Engelsit.
Ku i kishte rrënjët, vallë, ajo frikë: te vdekja e një të riu, që veç e kishte gjetur morgun e Tiranës apo te ajo tjetra që iu buzëqeshej atyre?Dikur, kur ata endeshin nëpër brigjet e Moravës dhe pinin qumështin e dhive, në majën e Tomorrit egzistonte një qenie që quhej Zot dhe ajo ishte e përjetshme. Ishte ai, Krijuesi i Botave, që kishte shpikur natën dhe ditën, mbrëmjen dhe mëngjesin, tokën dhe qiellin, hënën dhe diellin dhe yjet, sepse ai ishte burim i gjithçkafit dhe do të jetonte edhe pas një pëmbytjeje të dytë.
Por një ditë ndodhi përmbytja e parë dhe gjysma e shqiptarëve u katandisën përtej detit. Atëbotë doli një zot tjetër dhe u dërgoi fjalë Kalavaceve se duhej të zbrisnin në Tiranë dhe t’ i zaptonin shkollat, kooperativat dhe ministritë e reja shqiptare, sepse Zoti nuk egzistonte më. Zoti ishte një tigër i vizatuar në letër. Ate e kishin shpikur priftërinjtë e hoxhallarët për ta rjepur popullin e ngratë. Ashtu thonte Partia, ashtu thonte dhe biri i saj, shoku Enver. Logjikisht, aty ku s’ kishte Zot, s’ duhej të kishte as vende ku njerëzit i luteshin atij Zoti. Andaj u dha urdhër që të shembeshin të gjitha kishat e xhamitë, ndërsa Kisha katedrale e Shkodrës u shndërrua në fushë basketbolli.
Por Shqipëria kishte një pretendues dhe ai, për t’ iu shmangur ortakëve tjerë, veten e shpalli Zot, ndërsa shokët e tij i bëri apostuj. Q’ aty e tutje, të gjithë ata që ishin bërë anëtarë të Partisë, s’ kishin punë tjetër pos t’ i luteshin zotit Enver dhe të shpiknin heroizma. Kuptohet vetvetiu se ata s’ kishin nevojë të dilnin nga pistat dhe të coptoheshin nëpër gremina. Zoti i tyre ishte i gjallë dhe i përjetshëm. Ai shkruante libra, ai mbante fjalime, ai jepte urdhëra dhe ai s’ i besonte as ferrit as parajsës. Rrjedhimisht: nëse s’ kishte ferr, s’ mundej të kishte as vdekje. Vdekja ishte, si të thuash, njëpoemë, një krijim artistik. Mu për atë arsye, shumë anëtarë të familjes Kalavace, duke kujtuar vdekjen e të parëve të tyre,ankthin e vdekjes e vrisnin duke shkruar poema, duke gdhendur skulptura, duke komponuar këngë dhe duke mbajtur fjalime të zjarrta.
Po erdhi një ditë dhe iu ngordhi morri. Papandehur, zoti Enver u shndërrua në tiger letre dhe këta u detyruan të ndërronin rrugë. Jo përnjëmend, po sa për sy e faqe. Kësisoj, ata i fshehën librezat e Partisë, u anëtarësuan në “Omonia” dhe vazhduan të mbahen me njëri tjetrin. Duke qenë se kishin ardhur kohë të reja, ata e harruan Moskën dhe fëmijët e tyre i dërguan në Sofje, Bukaresht, Vjenë, sepse vetëm ata ishin të zotët ta drejtonin shtetin. Ai kokëshkreti që ishte katandisur në greminë s’ ishte pa talent. Përkundrazi, ai ishte shumë i mençur, shumë fisnik dhe shumë guximtar, por talentin e tij e kishte konsumuar keq.Ai kishte të ngutur dhe donte të pasurohej shpejt, por nepsin e tij e pagoi me kokë.

( vazhdon)

Shkruan: Ramadan Rexhepi