Liderët preshevarë nuk kanë qëndrim unik lidhur me bisedimet Prishtinë-Beograd
 

Preshevë, 17 tetor (presheva.com) – Përfaqësuesit politikë shqiptarë të Luginës së Preshevës nuk kanë qëndrim unik lidhur me bisedimet Prishtinë-Beograd, të cilat priten që të fillojnë së shpejti. Lidhur me këtë çështje, liderët e partive kryesore politike shqiptare që veprojnë në komunën e Preshevës janë deklaruar për RTV Presheva. Kryetari i komunës së Preshevës dhe i Partisë për Veprim Demokratik, Riza Halimi mendon se është me rëndësi që ka filluar procesi i definimit të statusit të Kosovës. « Shqiptarët e Luginës së Preshevës nuk mund t"i realizojnë të drejtat individuale dhe kolektive në të ardhmen pa mekanizma juridik, administrativ dhe politik . Ky proces do t"i ketë dy boshte edhe atë ndryshimi i Kushtetutës së Serbisë, duke përfshirë decentralizimin dhe rajonalizimin asimetrik. Të dy qeveritë duhet që t"i zgjidhin problemet. Nuk jemi pjesë e asnjërës qeveri, por jemi palë që do të bëjmë kërkesat e tona me qëllim që të zgjidhen kërkesat jetike të shqiptarëve të Luginës së Preshevës” - është shprehur Halimi. “Është e njohur në të gjitha qarqet politike në rajon se bashkësia ndërkombëtare mbështet në përbërjen e delegacionit, delegacioneve shqiptaro-serbe që do të formohen dhe do të fillojnë së shpejti të jenë të implementuar edhe serbët e Kosovës. Për këtë, në politikën shqiptare në Luginën e Preshevës, përkatësisht Partia Demokratike Shqiptare ka një qëndrim të qartë, se në këto bisedime shqiptaro-serbe për statusin definitiv të Kosovës, duhet të marrë pjesë edhe kreu politik i shqiptarëve në Luginë të Preshevës”, ka deklaruar kryetari i Kuvendit Komunal në Preshevë dhe i Partisë Demokratike Shqiptare, Ragmi Mustafa. Ndërkaq, kryetari i Bashkimit Demokratik të Luginës, Skender Destani lidhur me pjesëmarrjen e përfaqësuesve shqiptarë në bisedimet e ardhshme për zgjidhjen e statusit final të Kosovës ka deklaruar se veprimi politik i shqiptarëve të Luginës së Preshevës ka qenë në kuadër të institucioneve, ku jemi munduar t’i zgjidhim të drejtat tona dhe në këto veprime kemi pasur pak sukses.  « Tani, kur pritet të fillohet me bisedime rreth zgjidhjes së statusit të Kosovës dhe zërave që dëgjohen nga ana e serbëve se ata interesat e tyre do t’i mbrojnë në kuadër të delegacionit të Beogradit, analog i tyre do të veprojnë edhe shqiptarët e Luginës së Preshevës » - ka përfunduar Destani.

 

Teksti i paradokohshëm i botuar në « Hapi » lidhur me bisedimet Prishtinë-Beograd dhe Luginën e Preshevës:

BISEDIMET PËR KOSOVËN DHE LUGINA E PRESHEVËS

KËRKESA E IZOLUAR

Për arsye të ndryshme, për momentin, askush nuk duket se është i interesuar ta përfillë kërkesën për përfshirjen e Luginës së Preshevës në dialogun Prishtinë-Beograd 

Shkruan: Belgzim Kamberi 

Si rezultat i diplomacisë intensive ndërkombëtare, së shpejti do të rifillojë dialogu Prishtinë-Beograd. “Dialogu për çështjen e personave të zhdukur do të vazhdojë në fillim të muajit mars”, ka paralajmëruar kohëve të fundit shefi i Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK), Soren Jessen-Petersen.  Ndonëse dialogu bilateral do të fokusohet, fillimisht, në çështjen e personave të zhdukur dhe problemet e tjera teknike, ai po përceptohet kryesisht sikur nismë e zgjidhjes së statusit final të Kosovës, e cila administrohet nga Kombet e Bashkuara që nga përfundimi i bombardimeve të NATO-s (qershor 1999) ndaj Jugosllavisë së atëhershme, tashmë të transformuar si Serbi-Mali i Zi. Presidenti i Serbisë, Boris Tadiqi, ka deklaruar në një intervistë për agjencinë “Beta” se në qershor ose korrik të këtij viti pritet përshpejtimi i bisedimeve mbi statusin e Kosovës, duke e përsëritur qëndrimin e tij se është plotësisht e papranueshme që Kosova të bëhet shtet i pavarur. Nga ana e tij, Kryetari i Kuvendit të Kosovës, Nexhat Daci, ka tërhequr vërejtjen: “viti 2005 duhet të jetë vendimtar për caktimin e pavarësisë së Kosovës, ashtu që të garantohet stabiliteti politik i saj”. Dhe derisa të dyja palët shpalosin qëndrimet e tyre antipode ndaj finalizimit të këtij dialogu, përfaqësuesit politikë të pakicës shqiptare të Luginës së Preshevës - në jug të Serbisë - e konsiderojnë këtë proces dialogimi, sikur rast të volitshëm për t’i realizuar kërkesat e tyre. “Derisa të bisedohet për çështje teknike nuk është e domosdoshme që të involvohet Lugina e Preshevës, por delegacioni i shqiptarëve të këtushëm duhet që të përfshihet në këto bisedime atëherë kur të fillojë dialogu për statusin final të Kosovës”, thotë Orhan Rexhepi, një ish-komandant i gueriljes lokale shqiptare të shpërbërë, që tani është transformuar në politikan, si zyrtar i lartë i Lëvizjes së Progresit Demokratik.  

NDËRLIDHJA

Politikanët lokalë shqiptarë mendojnë se çështja e Luginës së Preshevës ka lidhje të shumta me Kosovën dhe sipas tyre kjo është njëra ndër arsyet për shkak të së cilës duhet të përfshihen në bisedimet Prishtinë – Beograd. “Shumë probleme, që do të diskutohen në relacionin Prishtinë-Beograd, ndërlidhen edhe me problematikën e shqiptarëve të Luginës së Preshevës, si : çështja e arsimit të lartë, qarkullimi i lirë i njerëzve dhe i mallërave, e të tjera. Kështu që do të ishte më praktike dhe më pragmatike që zgjidhja e problemeve të pakicës shqiptare të Luginës së Preshevës të zgjidhet në kuadër të bisedimeve Prishtinë-Beograd ashtu që të mos lihen problemet për më vonë”, thotë Kryetari i Komunës së Preshevës dhe i Partisë për Veprim Demokratik, Riza Halimi.

Për arsye të ndryshme, për momentin askush, nuk duket se është i interesuar që ta përfillë kërkesën për përfshirjen e Luginës së Preshevës në dialogun Prishtinë-Beograd. Për Beogradin zyrtar kjo kërkesë llogaritet si një tendencë për ta forcuar pozicionin drejt bashkëngjitjes eventuale të këtyre komunave me Kosovën. 

- Ekzistojnë disa qarqe vendëse shqiptare, të cilat dëshirojnë që ta ndërlidhin këtë rajon me Kosovën. Presheva, Bujanoci dhe Medvegja janë pjesë e Serbisë dhe shqiptarët e këtyre trevave mund t’i realizojnë të gjitha të drejtat e tyre në kuadër të sistemit të shtetit. Nuk shoh arsye se do të duhej të kyçen ata në këto bisedime. Ky është dialog për Kosovën e jo dialog shqiptaro-serb, - thotë Miqa Markoviqi, nënkryetar i Trupit Koordinues për jugun e Serbisë, organ zyrtar i dy qeverive të Beogradit i ngarkuar për rajonin e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës. 

Lugina e Preshevës, ku jetojnë me shekuj një pjesë e kombit shqiptar dhe atij serb vazhdon që të jetë rajon kontestues në mes dy komuniteteve. Derisa serbët e konsiderojnë këtë trevë si pjesë historikisht përbërëse të Serbisë, shqiptarët që janë shumicë theksojnë se ky rajon i ka takuar hapësirës territoriale të Kosovës deri më vitin 1948, kur sipas tyre, për shkaqe gjeostrategjike ai i është bashkuar Serbisë në këmbim të dy komunave me shumicë serbe : Leposaviqit dhe Zubin Potokut, të cilat iu inkorporuan atëbotë Kosovës. Gjatë tërë kohës së pushtetit të Millosheviqit, shqiptarët lokalë u diskriminuan, si politikisht, ashtu edhe në sferat e tjera sociale dhe kulturore. Më më 1 dhe 2 mars, të vitit 1992, subjektet lokale politike shqiptare patën organizuar një Referendum ilegal, ku shumica absolute e votuesve qenë deklaruar për „Autonomi Territoriale e Politike, me të drejtë bashkimi me Kosovën“. Në fillim të vitit 2000, në këto treva shpërtheu një konflikt i armatosur në mes pjesëtarëve të gueriljes vendore shqiptare, që e quante veten Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc; si dhe forcave shtetërore të sigurisë. Konflikti, që rezultoi me rreth njëqind të vdekur, u përmbyll si pasojë e një sërë bisedimesh në mes delegacionit lokal shqiptar dhe atij të dy qeverive të Beogradit, i ndërmjetësuar nga faktori ndërkombëtar. Duke u bazuar në premtimet e Beogradit dhe sugjerimet e ndërmjetësuesve ndërkombëtarë, shqiptarët pranuan statusin e pakicës kombëtare dhe integrimin në sistemin e Republikës së Serbisë me kusht që t’i realizojnë të gjitha të drejtat e tyre sipas standardeve evropiane. “Kërkesa e subjekteve politike shqiptare të këtij rajoni për ta përfshirë Luginën e Preshevës në dialogun Prishtinë-Beograd nuk do të thotë se ne kërkojmë bashkëngjitjen e këtyre komunave me Kosovën, respektivisht ndryshimin e kufijve të Serbisë, apo të Kosovës”, pohon Riza Halimi.

Por siç duket me njeriun e parë të Preshevës nuk kanë qëndrime të njëjta liderët e tjerë institucionalë shqiptarë. Ragmi Mustafa, kryetar i Kuvendit Komunal të Preshevës dhe i Partisë Demokratike Shqiptare e favorizon një zgjidhje politike më rajonale. “Qysh në Rambuje është dashur që bisedimet të marrin karakter shqiptaro-serb, pasi që ekziston problemi i shqiptarëve të tërë hapësirës ish-jugosllave. Që nga viti 1999 e këtej është dashur që të trajtohen problemet e shqiptarëve në Mal të Zi, Luginë të Preshevës dhe Maqedoni ”, thotë kryekuvendari preshevar.   

REFUZIMET

Sipas analistit beogradas, Dushan Janjiq, kryeqendra serbe nuk do t”i pranojë assesi kërkesat e shqiptarëve të jugut të Serbisë për t’u përfshirë në dialogun Prishtinë-Beograd. “Beogradi e konsideron problemin e shqiptarëve të jugut të Serbisë si çështje e brendshme minoritetesh”, shpjegon ai.

Po kështu, edhe strukturat ndërkombëtare nuk shprehin gatishmëri për ta shqyrtuar kërkesën e përfshirjes së çështjes së Luginës së Preshevës gjatë bisedimeve : Kosovë-Serbi. Dhe këtë kryesisht me argumentin se Lugina e Preshevës nuk është pjesë përbërëse e Kosovës. Rémi Dourlot, zëdhënës i UNMIK-ut, thotë për “Hapi”-n se formacioni i definuar për dialog në mes Prishtinës dhe Beogradit është: përfaqësuesit e institucioneve të përkohshme të vetëqeverisjes në Kosovë dhe përfaqësuesit zyrtarë të Beogradit. “Rezoluta e Kombeve të Bashkuara e mbulon territorin e Kosovës, ashtu siç është definuar më vitin 1974, që do të thotë hapësira që sot administrohet nga KFOR-i dhe UNMIK-u.  Prandaj, mandati i UNMIK-ut është i lidhur vetëm me këtë territor dhe Rezoluta 1244 i jep UNMIK-ut mandat për ta lehtësuar statusin final të Kosovës brenda këtyre kufijve”, i sqarojnë qëndrimet e UNMIK-ut përfaqësuesit e Grupit Ndërkombëtar të Krizave (ICG) me seli në Prishtinë.

Dushan Janjiqi thotë se refuzimi i UNMIK-ut në veçanti, por edhe i bashkësisë ndërkombëtare në përgjithësi, është frika e hapjes së “çështjes shqiptare” në kuadër të bisedimeve Prishtinë-Beograd. “Në atë rast, ata do të detyroheshin që ta trajtojnë edhe çështjen e Bosnjës, respektivisht problemet e tjera rajonale dhe nuk e besoj se janë të interesuar që ta hapin këtë çështje të rrezikshme”, thekson ai. Ndërkaq, liderët politikë shqiptarë e komentojnë refuzimin e faktorit ndërkombëtar sikur qëndrim të momentit dhe me qëllim të nismës efikase të dialogut. “Për faktorin ndërkombëtar është primare që të fillojë dialogu dhe që të ketë rezultate, ashtu që të mos shfaqen të gjitha problemet që në fillim dhe që të rrezikohen efektet pozitive. Së pari duhet që të fillojnë këto bisedime, ashtu që të fitojnë efikasitet dhe dinamikë. Mandej, në faza të caktuara gjatë dialogut do të duhej që të bisedohet edhe për Luginën e Preshevës”, thotë Riza Halimi.

Mbase kërkesat e liderëve politikë shqiptarë të Luginës së Preshevës nuk gëzojnë mbështetje as nga insitucionet e Prishtinës zyrtare. Në qeverinë e Kosovës nuk shprehet gatishmëri për t’u prononcuar lidhur me kërkesën që të bisedohet edhe për Luginën e Preshevës gjatë procesit negociues në mes Prishtinës dhe Beogradit. Një burim anonim brenda strukturave qeveritare, i cilëson, madje këto kërkesa sikur “të dëmshme për procesin e pavarësisë së Kosovës”. Lideri i partisë më të madhe opozitare (Partia Demokratike e Kosovës) dhe ish-udhëheqësi politik i ish-Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Hashim Thaçi deklaroi para disa ditësh, gjatë një vizite në Maqedoni, se zgjidhja e statusit final të Kosovës do të jetë një Kosovë e lirë dhe e pavarur e jo ndonjë Shqipëri e Madhe apo Kosovë e Madhe.

- Ekziston droja se po të luante me kartën e Luginës së Preshevës, Kosova do të humbiste poena politikë që në start të procesit dhe do të ndodhte që të akuzohej nga bashkësia ndërkombëtare për megaloide të “tokave etnike që duhet të bashkohen në një shtet” apo për “Shqipërinë e Madhe” dhe do të trajtohej si palë që e dëshiron ndërrimin e kufijve - e shpjegon qëndrimin e qeverisë kosovare analisti kosovar, Halil Matoshi. Ai thekson megjithatë se nëse serbët kalkulojnë me mundësinë e ndarjes së Kosovës, atëherë shtohen shumë gjasat që Prishtina ta hedhë në tavolinë të bisedimeve çështjen e statusit të shqiptarëve të Luginës së Preshevës. 

PARALELIZMI

Nuk është e panjohur se një pjesë e politikanëve në Beograd e favorizojnë, publikisht, ndarjen e Kosovës mbi baza etnike. Sondazhet e ndryshme që janë zhvilluar gjatë kohëve të fundit nga agjencitë për hulumtim të opinionit vërtetojnë se mbi gjysma e të anketuarëve serbë qenë prononcuar për ndarjen etnike të Kosovës: në pjesën veriore serbe dhe në atë jugore shqiptare. “Në rast se gjatë dialogut Beograd-Prishtinë shkilet parimi i mosndryshimit të kufijve, atëherë rrjedhat do të marrin kahje tjetër”, thotë Riza Halimi duke aluduar se atë rast vjen në shprehje parimi i kufijve etnik. Në Grupin Ndërkombëtar të Krizave (ICG) theksojnë se këto plane mund të reflektohen në Serbi. “Një këshillë e mirë për Beogradin do të ishte që të mos shkohet në ndonjë zgjidhje « brenda » Kosovës, e cila do të hapte presione në vetë Beogradin për zgjidhje të ngjashme « brenda » Serbisë”, pohojnë për “Hapi”-n përfaqësuesit e kësaj organizate në Prishtinë. 

Në disa qarqe politike vendëse dhe ndërkombëtare ka tendenca të vazhdueshme për ta tërhequr një paralele në mes shqiptarëve të Luginës së Preshevës dhe serbëve të Kosovës.

“Gjithë atë që do ta fitojë në veri të Kosovës, Serbia do të jetë e detyruar që t’ua japë komunave në Luginë të Preshevës, e ndoshta edhe gjashtë komunave të Vojvodinës. Faktorët e mëdhenj ndërkombëtarë janë të prirur  për simetri. Vetëm ai që nuk e sheh me seriozitet skenën politike dhe shoqërinë, nuk e sheh se çfarë po ndodh”, ka thënë ish-Ministri i Punëve të Jashtëm i Serbisë dhe Malit të Zi, tani Koordinator për Evropën Juglindore në Paktin e Stabilitetit, Goran Svillanoviqi, në një intervistë për të përjavshmen “Monitor” të Podgoricës.

Liderët politikë shqiptarë, të Luginës së Preshevës, pohojnë po ashtu se gjatë bisedimeve Prishtinë-Beograd, pakica shqiptare e Serbisë duhet të ketë së paku të njëjtin trajtim, respektivisht status, si pakica serbe në Kosovë.   

- Sfera e të drejtave kolektive është e lidhur ngushtësisht me statusin e shqiptarëve të Luginës së Preshevës dhe ka të njëjtën peshë me statusin dhe zgjidhjen e çështjes së serbëve të Kosovës. Kërkesa që edhe shqiptarët e Luginës së Preshevës t’i realizojnë të drejtat e tyre në procesin e bisedimeve Prishtinë-Beograd, proporcionalisht si serbët e Kosovës, është reale dhe jetike - thotë Halimi. Por, shqiptarët e Luginës së Preshevës nuk e kanë të njëjtin pozicion politik dhe juridik si serbët e Kosovës. Fakti se Rezoluta 1244 e trajton Kosovën ende nën juridiksion të Serbisë dhe Malit të Zi u jep një pozicionin aktiv strukturave të Beogradit për t’u interesuar dhe për të ndikuar në rrjedhat e Kosovës, çka një gjë të tillë nuk mund ta bëjë Prishtina për shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës. “Fomalisht, ky argument nuk qëndron, sepse edhe serbët në Kosovë janë minoritet, ashtu siç jemi ne në Serbi dhe është plotësisht normale që ta kemi të njëjtin trajtim me serbët e Kosovës”, thotë Ragmi Mustafa. Përgjegjësit politikë shqiptarë shpresojnë që në bisedimet Prishtinë-Beograd do të harmonizohen së paku standardet dhe statusi i minoriteteve. “Ndonëse nuk mund të barazohet pozita e shqiptarëve të Luginës së Preshevës dhe e serbëve të Kosovës, së paku kemi të bëjmë me procese identike, edhe pse Kosova është protektorat ndërkombëtar e ne jemi në kuadër të një shteti të pranuar ndërkombëtarisht. Është absurde që të mos kërkohen standarde nga Beogradi, për minoritetet, ashtu siç po kërkohen nga Prishtina” , thekson Riza Halimi. 

Sipas Dushan Janjiqit, harmonizimi i standardeve për minoritetet do të ishte element pozitiv dhe produktiv për forcimin e stabilitetit rajonal.

- Parimet që Beogradi i kërkon për serbët e Kosovës duhet që t’ua pranojë edhe shqiptarëve të jugut të Serbisë. Nëse kërkohet rajonizimi i Kosovës, gjë që mendoj se është produktive, kjo duhet të zbatohet edhe në Serbi. Standardi për mbrojtjen e minoriteteve duhet patjetër të jetë i njëjtë, si në Serbi, ashtu edhe në Maqedoni e në Mal të Zi. Vetëm kështu do të shmangen konfliktet e reja të mundshme. Mendoj se kjo çështje duhet të trajtohet në bisedime midis Beogradit dhe Preshevës. Beogradi duhet ta bëjë këtë që të mund ta kërkojë në bisedime me Prishtinën. Do të ishte produktive që të ketë një proces dialogu, i cili do t’i harmonizonte standardet e mbrojtjes se minoriteteve dhe të drejtave të njeriut, ku do të përfshiheshin: Beogradi, Prishtina, Presheva, Tetova, Shkupi, Podgorica. Këshilli i Evropës mund të organizojë diçka të këtillë nëpërmjet të një dialogu multilateral, të ndonjë tryeze të rrumbullakët ose diçka të tillë - thotë ai për “Hapi”-n. Përgjegjësit e UNMIK-ut theksojnë se një rezultat pozitiv i bisedimeve do të mund të ishte burim inspirimi. “Rezultati pozitiv negociues midis Prishtinës dhe Beogradit do të ndihmonte në definimin e një statusi të sigurt për pakicat në Kosovë dhe do të mund të shërbente si burim inspirimi për statusin e minoriteteve gjetkë”, nënvizon Rémi Dourlot.  

(MOS)PËRFSHIRJA

Për momentin është vështirë që të parashihet se si do të rrjedhë dialogu mjaft delikat: Prishtinë-Beograd. Në këtë drejtim, sigurisht se Lugina e Preshevës do të mbetet jashtë prioriteteve të faktorëve vendimmarës ndërkombëtarë. Por, përgjegjësitë politikë shqiptarë të Luginës së Preshevës ende nuk i kanë humbur shpresat lidhur me pjesëmarrjen e tyre, eventuale, në këto bisedime. “Duke besuar se bisedimet do të përfundojnë me pavarësinë e Kosovës, atëherë sigurisht se do të bisedohet për ridefinimin e kufirit në mes Kosovës e Serbisë dhe me këtë rast shpresojmë se do të hapet edhe çështja e Luginës së Preshevës. Fundja, nuk do të insistojmë me çdo kusht që të përfshihemi në këto bisedime, por duhet patjetër që të gjendet një mënyrë për të biseduar edhe për Luginën e Preshevës. Ne mund ta autorizojmë Prishtinën që të bisedojë për Luginën e Preshevës”, thotë Orhan Rexhepi. Liderët shqiptarë, madje, theksojnë se janë të gatshëm që të heqin dorë edhe nga kërkesat e tyre në këmbim të pavarësisë së Kosovës. “Nëse Prishtina kërkon nga ne që të qëndrojmë në Serbi, në dobi të pavarësisë së saj, ne do ta pranojmë këtë për të mos e dëmtuar pavarësinë e Kosovës.  Nëse serbët e Kosovës pranojnë që të jenë nën juridiksion të Prishtinës së pavarur, atëherë edhe ne do të jemi të gatshëm që të bëhemi sakrificë e kësaj politike”, pohon Ragmi Mustafa.

Sidoqoftë, sot, po krijohet përshtypja se kërkesa e shqiptarëve të Luginës së Preshevës për t’u përfshirë në procesin e bisedimeve për zgjidhjen e statusit të Kosovës po gjason figurativisht me përvojën e para disa vjetve të myslimanëve të Sanxhakut, të cilët megjithë kërkesën e tyre për t’u përfshirë në procesin negociues të Dejtonit, që e trajtonte zgjidhjen e krizës së Bosnjës, çështja e tyre nuk u shqyrtua fare sepse si argument u morën kufijtë administrativë. “Ka gjasa që kjo të përsëritet edhe me shqiptarët e Luginës së Preshevës, gjatë zgjidhjes së statusit final të Kosovës”, pranon Riza Halimi.